RSS Feed

Category Archives: ΓΝΩΣΙΟΛΟΓΙΑ-ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ-ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Η ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΣΤΟ ΓΚΡΑΜΣΙ – ΑΠΟΣΑΦΗΝΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΗΡΩΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΜΙΑΣ ΕΝΝΟΙΑΣ

 

Η ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΣΤΟ ΓΚΡΑΜΣΙ:

ΑΠΟΣΑΦΗΝΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΗΡΩΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΜΙΑΣ ΕΝΝΟΙΑΣ

 

περιοδικό «Τετράδια Μαρξισμού» νο.3

  του Παύλου Μουρουζίδη*

 

 

“Κι αν αδέξιοι μια μέρα σας φανούν οι στίχοι μας, θυμηθείτε μονάχα πως γραφτήκαν κάτω απ’ τη μύτη των φρουρών και με τη λόγχη πάντα στο πλευρό μας.”                                                                                                                                                  Γ. Ρίτσος

 

                                                                                                                                                           στην Αλεξάνδρα Δεληγιώργη

 

Λέξεις – κλειδιά

Γκράμσι, ηγεμονία και κράτος, κοινωνία πολιτών, πόλεμος θέσεων/ελιγμών, ιστορικός συνασπισμός, ενιαίο μέτωπο, φιλοσοφία της πράξης.

 

Περίληψη

Σκοπός του παρόντος κειμένου είναι μία σύντομη παρουσίαση της έννοιας της ηγεμονίας και των υπόλοιπων κρίσιμων εννοιών μέσα από τις οποίες εκδιπλώνεται η επαναστατική διαδικασία ηγεμόνευσης, σύμφωνα με την προβληματική του Α. Γκράμσι.

Η δομή του κειμένου είναι η ακόλουθη: στην ενότητα I γίνεται ανάλυση των εννοιών που συνθέτουν την ηγεμονία. Στην ενότητα II παρακολουθούμε την εξέλιξη της πλέον ώριμης-λενινιστικής περιόδου της σκέψης του Γκράμσι, η οποία κινείται προς μία κριτική του οικονομισμού και του ιστορικισμού και οδηγείται σε μια επανατοποθέτηση στο ζήτημα της επαναστατικής τακτικής εισάγοντας έννοιες όπως, κοινωνία πολιτών, πόλεμος θέσεων, ιστορικός συνασπισμός. Στην τελευταία ενότητα III γίνεται κριτική απέναντι σε αναγνώσεις του Γκράμσι. Ισχυριζόμαστε πως, παρά τις διακυμάνσεις των διατυπώσεών του, τις εμφάσεις, τις αναπόφευκτες ασάφειες κι αμφισημίες και τις μονοσήμαντες-στρεβλωτικές, ιδεολογικά επικαθορισμένες (δομιστικές ή ευρωκομμουνιστικές) αναγνώσεις, ο χαρακτήρας του έργου του παραμένει αναμφισβήτητα στην επαναστατική όχθη εξέτασης των πραγμάτων.

 

Εισαγωγικά

Το ζήτημα της ηγεμονίας, της κατάκτησης και διατήρησης της εξουσίας, απασχόλησε εξ’ υπαρχής την πολιτική φιλοσοφία και θεωρία. Η ηγεμονία αποτελεί το κομβικό εκείνο ζήτημα, την αναμέτρηση με το οποίο δεν μπορεί να αποφύγει καμία αξιόπιστη πολιτική εναλλακτική πρόταση του κρατούντος κοινωνικο – οικονομικού σχηματισμού. Read the rest of this entry

«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ» – συζήτηση με τον Π. Παυλίδη

V for ΒΡΑΣΕ ΡΥΖΙ

V for Βράσε ρύζι

Σχόλιο για τον πολιτισμό των επίδοξων Γκάι Φωκς

του Παύλου Μουρουζίδη

Εκφάνσεις της πολιτικής συνείδησης

930385Αν επιχειρούσαμε να κάνουμε μια πρόχειρη κατάταξη των μορφών συνείδησης που απασχολούν την επαναστατική πολιτική θεωρία, θα λέγαμε πως ξεχωρίζουν τρεις βασικές της μορφές: η αυθόρμητη, η συνειδητή – επαναστατική και μια ενδιάμεση μορφή τους, αυτή που συνήθως καλούμε μισοσυνειδητή. Read the rest of this entry

10 ΑΠΛΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΑ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: ΜΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ, ΑΚΡΩΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ

του Παύλου Α. Μουρουζίδη

περιοδικό «ΟΥΤΟΠΙΑ», τ. 109, Νοέμβρης – Δεκέμβρης 2014

 

ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΑ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ:

ΜΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ, ΑΚΡΩΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟΟΗ διεθνής αναγνώριση της ταινίας «Κυνόδοντας» καθώς και η εικόνα της αξύριστης Κοντσίτα στη Γιουροβίζιον, ξανάναψαν, μάλλον πρόσκαιρα, μία συζήτηση που έδειχνε οριστικά τελειωμένη: αποτελεί η μεταμοντέρνα προσέγγιση της πραγματικότητας μία ριζοσπαστική προσέγγιση ή όχι;
Μετά την ορμητική του εμφάνιση στο χώρο της ευρωπαϊκής διανόησης κατά τη δεκαετία του ’70 και τη φιλοσοφική σύρραξη που επακολούθησε, το «μεταμοντέρνο» φάνηκε να δικαιώνεται θριαμβευτικά με την πτώση του «Τείχους του Βερολίνου». Και ενώ φάνηκε να μονοπωλεί και να κυριαρχεί στη συζήτηση, χωρίς αντίπαλο μάλιστα, χάνεται από το προσκήνιο έξαφνα όπως εμφανίστηκε. Με τους ΝΑΤΟικούς βομβαρδισμούς της πρώην Γιουγκοσλαβίας και την επανεμφάνιση του «ιμπεριαλισμού» στο προσκήνιο, μοιραία παίρνει τέλος η συζήτηση περί του «τέλους της Ιστορίας». Μαζί της ενταφιάζεται κάθε εγκυρότητα της μεταμοντέρνας σκέψης. Read the rest of this entry

ΠΡΟΕΛΑΥΝΕΙ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΣΚΟΤΑΔΙΣΜΟΣ

του Δ. Γρηγορόπουλου

04/05/2013, εφημερίδα ΠΡΙΝ

Προελαύνει ο σύγχρονος σκοταδισμός

800px-France_in_XXI_Century._Air_firemensΗ πολυεπίπεδη και παρατεταμένη κρίση κλονίζει την εμπιστοσύνη του ανθρώπου στις απελευθερωτικές δυνατότητες της επιστήμης και μαζικά πλέον οι εργαζόμενοι και ειδικότερα τα χαμηλά μορφωτικά στρώματα στρέφονται στη θρησκεία και τις εύκολες απαντήσεις που προσφέρει ο ανορθολογισμός. Η παγκοσμιοποίηση ενισχύει το θρησκευτικό φαινόμενο παράγοντας νέες υβριδιακές μορφές πίστης.

Θρησκευτικός ιδεαλισμός

Η θρησκεία είναι μορφή πνευματικής οικειοποίησης της φύσης και της κοινωνίας, ιδεαλιστικού χαρακτήρα. Ο ιδεαλισμός, σε αντιδιαστολή με τον υλισμό, στο βασικό ζήτημα της φιλοσοφίας, θεωρεί ότι η συνείδηση καθορίζει το είναι και όχι το αντίστροφο. Η θρησκεία είναι μια ιδιόμορφη έκφραση του ανορθόλογου υποκειμενικού ιδεαλισμού. Read the rest of this entry

ΤΟ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ ΣΗΜΕΡΑ

του Δημήτρη Γρηγορόπουλου

27/01/2013, εφημερίδα ΠΡΙΝ 

Ουτοπικός κομμουνισμός

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

ΟΥΤΟΠΙΣΤΕΣ

ΟΥΤΟΠΙΣΤΕΣ

Το όραμα μιας δίκαιης, ελεύθερης, αλληλεγγύης κοινωνίας πάντα συγκινούσε τους ανθρώπους. Εκφραζόταν με δύο τρόπους: Έναν μεταφυσικό και έναν υλιστικό – επίγειο. Ο πρώτος αλλοτρίωνε στο υπερπέραν, σε μια μεταθανάτια ζωή, τον πόθο των ανθρώπων για λύτρωση από τις κακουχίες της ζωής. Στη δεύτερη περίπτωση μεγαλόπνοοι οραματιστές συνέλαβαν εξιδανικευμένες, επίγειες όμως, πολιτείες. Αυτές οι ουράνιες αλλά και οι επίγειες πολιτείες δεν ήταν απλά αποκυήματα της φαντασίας, αλλά αντανακλούσαν στρεβλά και συγκεχυμένα τις αντιθέσεις, τις αδικίες και τους παραλογισμούς των κοινωνιών στις οποίες ζούσαν. Αυτοί οι οραματιστές είχαν εμπειρίες και γνώσεις για τις κοινωνίες τους, όμως δεν μπορούσαν να διατυπώσουν ρεαλιστικές αναλύσεις γι’ αυτές, γιατί οι κοινωνικές επιστήμες στην εποχή τους δεν είχαν φτάσει στο αναγκαίο επίπεδο εξέλιξης. Read the rest of this entry

ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ

του ΝτανιέλΜπενσαίντ

περιοδικό ΟΥΤΟΠΙΑ,τεύχος 100

Δεκεμβρίου 20, 2012

Μαρξ-ΈνγκελςΣε ένα άρθρο του 1843 για «τις προόδους της κοινωνικής μεταρρύθμισης στην ηπειρωτική Ευρώπη», ο νεαρός Ένγκελς (μόλις είκοσι ετών) περιέγραφε τον κομμουνισμό ως «αναγκαία κατάληξη που συνάγεται αναγκαία από τις γενικές συνθήκες του σύγχρονου πολιτισμού». Εν ολίγοις, πρόκειται για έναν κομμουνι­σμό νοούμενο με όρους λογικής, καρπό της επανάστασης του 1830, όπου οι ερ­γάτες «επέστρεψαν στις ζωντανές πηγές και στη μελέτη της μεγάλης επανάστα­σης και ιδιοποιήθηκαν με σφρίγος τον κομμουνισμό του Μπαμπέφ».

Για τον νεαρό Μαρξ, από την άλλη, αυτός ο κομμουνισμός ήταν απλώς μια «δογματική αφαίρεση», μια «πρωτότυπη εκδήλωση της αρχής του ανθρωπι­σμού». Το νεοεμφανιζόμενο προλεταριάτο είχε «πέσει στα χέρια των δογματι­κών της χειραφέτησης του», των «σοσιαλιστικών σεχτών» και των συγκεχυμέ­νων πνευμάτων που «φαντασιοκοπούν ως ανθρωπιστές» για τη «χιλιοστή επέ­τειο της οικουμενικής αδελφοσύνης» ως «φαντασιακής κατάργησης των ταξι­κών σχέσεων». Πριν από το 1848, αυτός ο φαντασματικός κομμουνισμός, χωρίς ακριβές πρόγραμμα, στοιχειώνει την ατμόσφαιρα της εποχής με τις «ακατέργα­στες» μορφές των εξισωτικών σεχτών ή των ικάριων ονειροπολήσεων. Read the rest of this entry

ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

του Αλέκου Αναγνωστάκη

26/09/2012, εφημερίδα ΠΡΙΝ

Μαρξισμός και επιστήμη

Απόπειρα κατανόησης του πραγματικού κόσμου

Εξ αρχής καταδικασμένος σε αποτυχία ο επιχειρούμενος περιορισμός και η σχεδιαζόμενη οριοθέτηση της επιστήμης, που όπως η ίδια η φύση, δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια αέναη κίνηση, μια αέναη ανανεωνόμενη ενότητα εμφάνισης και εξαφάνισης. Η διαρκής κίνηση, η δυναμική εμφάνισης, εξαφάνισης και μετασχηματισμού των σωματίων, η γένεση και το σβήσιμο αστέρων στο μεγάκοσμο, το επιβεβαιώνουν. Οι ορμητικές εξελίξεις στο πείραμα στο CERN, οι σχεδιαζόμενες περιοχές επιστημονικής έρευνας στα ζητήματα ύλης και αντιύλης, οι αναμενόμενες τομές στους υπολογιστές, στον αυτοματισμό και στη βιοτεχνολογία, οι νέες επαναστατικοποιημένες παραγωγικές δυνάμεις που δημιουργούνται, θέτουν ξανά και ξανά το ζήτημα της επιστήμης σε αυτή τη νέα συνταρακτική «εποχή της αναγεννώμενης  ελπίδας και του διάχυτου φόβου». Read the rest of this entry

Ο ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ ΤΟΥ Λ. ΑΛΤΟΥΣΕΡ ΚΑΙ ΤΟΥ Ε. ΜΠΑΛΙΜΠΑΡ

του Βασίλη Γρόλιου**

εφημερίδα ΠΡΙΝ, 01/07/2012

Ο μαρξισμός του Λουί Αλτουσέρ και του Ετιέν Μπαλιμπάρ

Λ. Αλτουσέρ

Σύμφωνα με τον Λουί Αλτουσέρ, οι θέσεις που διαμορφώνονται από τον φιλοσοφικό στοχασμό δεν μπορούν να έχουν καμία αξίωση επιστημονικής θεμελίωσης. Κατά τον Ετιέν Μπαλιμπάρ πάλι, η κοινωνία γίνεται κατανοητή ως μια ολότητα επικαθορισμένων σχέσεων, ενώ ο ρόλος της ταξικής πάλης υποβαθμίζεται. Ο τρόπος σκέψης των δύο στοχαστών δεν είναι μαρξικός, παρότι οι ίδιοι υποστηρίζουν το αντίθετο.

Από τους πιο γνωστούς φιλοσόφους που τοποθετούνται στην παράδοση του μαρξισμού είναι ο Λουί Αλτουσέρ (1918-1990). Η πιο βασική έννοια που συναντάμε στα κείμενα του Αλτουσέρ και αυτών που τον ακολουθούν είναι αυτή του επικαθορισμού. Τι σημαίνει αυτή η έννοια; Read the rest of this entry
Αρέσει σε %d bloggers: