RSS Feed

«ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΦΥΣΗ – ΓΙΑ ΕΝΑ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΕΠΕΡΑΣΜΕΝΟΥ» – ΕΚΔ. ΤΟΠΟΣ

του Αλέκου Αναγνωστάκη

εφημερίδα ΠΡΙΝ, 10/11/2013

Ο ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ ΩΣ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ

ANTHROPINI-FYSI400Ο Ευτύχης Μπιτσάκης στο βιβλίο του «Ανθρώπινη Φύση – Για ένα κομμουνισμό του πεπερασμένου- πραγματεύεται φλέγοντα ζητήματα της Αριστεράς και του κομμουνιστικού κινήματος καταθέτοντας μια από τις καλλίτερες συγγραφικές του στιγμές.

Είναι η ανθρώπινη φύση συμβατή με το σοσιαλισμό ή μήπως το κομμουνιστικό ιδεώδες αντιφάσκει με τη φύση του ανθρώπου οπότε κάθε ανθρώπινη απόπειρα για τη θεμελίωση κομμουνιστικών κοινωνιών είναι προκαταβολικά υπονομευμένη και καταδικασμένη;

Γύρω από το ερώτημα αυτό ο Ευτύχης  Μπιτσάκης στο βιβλίο του «Ανθρώπινη Φύση, για έναν Κομμουνισμό του Πεπερασμένου» (εκδόσεις «Τόπος»), διαπραγματεύεται φλέγοντα ζητήματα της Αριστεράς και του κομμουνιστικού κινήματος.

Το ερώτημα καθ ‘ αυτό, επομένως και η απάντηση σε αυτό, απαιτούν τη διερεύνηση του όλου θέματος  τόσο στο επίπεδο της πολιτικής και των κοινωνικών σχέσεων όσο και στο επίπεδο της φιλοσοφίας. Τη διερεύνηση της ανθρώπινης φύσης αλλά και της ανθρώπινης ουσίας στην οργανική τους συσχέτιση αλλά και διαφορά.

Στο δεύτερο και τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως αδιαίρετη ψυχοσωματική ολότητα, ως φυσικό – βιολογικό και ταυτόχρονα κοινωνικό ον. Ο συγγραφέας διαπραγματεύεται το ρόλο του ατομικού στην αλληλεξάρτηση της λειτουργίας του με το μακρο – κοινωνικό αλλά και αντίθετα, την επίδραση της ιστορικής κίνησης, των συγκρούσεων, αλληλοεξαρτήσεων και αλληλοεπηρεασμών τάξεων και στρωμάτων στη διαμόρφωση της ανθρώπινης φύσης. Το πρόβλημα της φύσης του ανθρώπου μετατοπίζεται επομένως, με αυτή τη μεθοδολογία διερεύνησης του, από «τον ουρανό των καθαρών εννοιών» στο έδαφος της ιστορικής κοινωνικής πραγματικότητας.

Η ανθρώπινη φύση και η ανθρώπινη ουσία, κατά τον Ε.Μ., συναρτώνται ως έννοιες  δίχως όμως να ταυτίζονται.

Η ανθρώπινη φύση ορίζεται από το συγγραφέα ως «το σύνολο των σταθερών ιδιοτήτων και στοιχείων καθώς και των δυνατοτήτων που συνιστούν, σε μια ιστορική περίοδο, την ολότητα του ανθρώπινου όντος. Άρα περιλαμβάνει αυτό που είναι τώρα σταθερό και αυτό που ως δυνατότητα μπορεί να υπάρξει. «Περιέχει τη διαλεκτική δυνατότητας και πραγματικότητας». Αποκαλύπτει την ανυπαρξία μιας ανθρώπινης φύσης δήθεν αναλλοίωτης. 

Η ανθρώπινη ουσία ορίζεται  ως «το σύνολο του ψυχικού και πνευματικού του περιεχομένου όπως αυτά πραγματώνονται στο εσωτερικό των σχέσεων στις οποίες είναι ενταγμένο το άτομο, καθώς και το σύνολο των λανθανουσών δυνατοτήτων του».

Η έκτη θέση του Μαρξ για τον Φόιερμπαχ, στην οποία ο άνθρωπος αποκόπτεται από τη βιολογική του ιστορία οδηγώντας στην ταύτιση ανθρώπινης φύσης – ανθρώπινης ουσίας,  αντιμετωπίζεται από το Μπιτσάκη «ως μια ελλειπτική διατύπωση, ένα κείμενο που δεν ήταν παρά μια σημείωση, η οποία δεν προοριζόταν για δημοσίευση».

Οι δυο ορισμοί αυτοί τοποθετούν τον άνθρωπο εντός της γήινης κοινωνικής, ιστορικής και φυσικής  πραγματικότητας μέσα στην οποία εξελίσσεται, «έστω και αν διατηρεί, λιγότερο ή περισσότερο, κάποιες διαχρονικές σταθερές». Η ανθρώπινη προσωπικότητα, σε αντίθεση με την αστική αντίληψη πως το άτομο της αστικής κοινωνίας είναι δήθεν το τελικό προϊόν της ιστορίας, διαμορφώνεται και εξελίσσεται στην πάλη των τάξεων και στην πράξη με τη φύση και έτσι «οι περιπέτειες της Ιστορίας γίνονται περιπέτειες της ανθρώπινης προσωπικότητας».

Η εισαγωγή και το πρώτο κεφάλαιο εισάγουν στο κυρίως θέμα. Στην εισαγωγή μέσα από την παρουσία της ιστορικής εξέλιξης του ανθρώπου και των ανθρώπινων κοινωνιών, από τον άνθρωπο αγελαίο ζώο ως την καπιταλιστική κοινωνία παρουσιάζεται η βιολογική φύση του ανθρώπου ως διαφοροποιούμενη, εξελισσόμενη διατηρώντας αναλλοίωτα χαρακτηριστικά. Σημειώνονται οι κοινωνικές σχέσεις, η κοινωνική ζωή, οι πρακτικές σχέσεις με τη φύση, ο ρόλος της νόησης ανάμεσα στον άνθρωπο και στην εξέλιξη της φυσικής και κοινωνικής πραγματικότητας, ως στοιχεία διαμόρφωσης της ανθρώπινης φύσης.

Στο πρώτο κεφάλαιο επιχειρεί μια σκιαγράφηση των κύριων χαρακτηριστικών και των αντιθέσεων του καπιταλισμού, δίχως να γίνεται μια συγκεκριμένη και αυστηρή περιοδολόγηση του, των εννοιών της προόδου, της ανάπτυξης και της παγκοσμιοποίησης, με τέτοιο τρόπο ώστε να αναδύεται το ερώτημα για την ανθρώπινη φύση, την ανθρώπινη ουσία και της λειτουργίας τους στην κίνηση των κοινωνιών.

Βασισμένος στη μαρξική θέση πως «οι φιλοσοφικές αφαιρέσεις καθ’ αυτές, αποσπασμένες από την ιστορία δεν έχουν καμία αξία» (Μαρξ, Γερμανική Ιδεολογία) και στη θέση του Λένιν για «Συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης» επιστρέφει στην Ιστορία.

Στο τέταρτο κεφάλαιο επιχειρείται μια απάντηση στο ερώτημα, τι ήταν ο προηγούμενος αιώνας, οι κοινωνίες της Ανατολής τι κοινωνίες ήταν και γιατί κατέρρευσαν;  

«Αυτό που έγινε, καταλήγει, ήταν αυτό που μπόρεσαν οι ηγεσίες και οι απλοί άνθρωποι. Ας μη κάνουμε του έξυπνους εκ των υστέρων. Ας κατανοήσουμε, ας ερμηνεύσουμε όσο πιο αντικειμενικά, όσο πιο ανθρώπινα γίνεται, αυτό τον τρομερό αιώνα. Σε μια ιστορία που δεν τελειώνει «ας αγωνιστούμε για μια ανθρωπότητα που θα αξιοποιήσει ότι καλλίτερο η στρατιά των ηττημένων της Ιστορίας.

Γι αυτή την ανθρωπότητα, για το κομμουνισμό και τις επαναστάσεις του 21ου αιώνα αναφέρεται στο τελευταίο το πέμπτο κεφάλαιο. Τονίζει πως η θεμελιώδης αντινομία του κεφαλαιοκρατικού συστήματος είναι αδύνατο να αρθεί χωρίς την ανατροπή του καπιταλισμού. Υπενθυμίζει πως μια ανταγωνιστική αντίθεση μπορεί να λυθεί κατά τη διαπάλη είτε με την ήττα του ενός από τους δύο ή και την καταστροφή και των δύο αντιτιθέμενων πόλων. Σε μια αυστηρή, διεξοδική και οξυδερκή διείσδυση στην ουσία των πραγμάτων, θα καταλήξει πως βρισκόμαστε πλέον σε μια εποχή στην οποία «στο κουτί της Πανδώρας έμεινε η τελευταία ελπίδα». «Οι σημερινές κυρίαρχες σχέσεις οι οποίες καθιστούν μη λειτουργικά τα διάφορα συστήματα ηθικής, η σημερινή κτηνωδία, δεν είναι αναγκαστικά η μοίρα μας. Ο κομμουνισμός είναι μια μη πραγματωμένη δυνατότητα εγγεγραμμένη στη δυναμική του σημερινού βάρβαρου κόσμου». Αυτό τον κομμουνισμό και τα βήματα προς αυτόν επιχειρεί να σκιαγραφήσει.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης «γερνώντας με μια νιότη που δεν λέει να γεράσει» καταθέτει σ’ αυτή τη κρίσιμη περίοδο αυτό το σύγγραμμα σε μια από τις καλλίτερες «συγγραφικές του στιγμές».

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: