RSS Feed

ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ ΑΝΤΙΦΑΣΙΣΤΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

του Βασίλη Λιόση (*)

Αναγκαία η συσπείρωση δυνάμεων ενάντια στο φασιστικό έκτρωμα

Ο φασισμός αποτελεί μια πολιτική έννοια που έχει προκαλέσει κατά καιρούς πλήθος συζητήσεων και αντιπαραθέσεων. Υπάρχουν διαφωνίες για τον ορισμό του, για το ποια η σχέση του με την αστική δημοκρατία, για το αν επιτάσσει νέα τακτική από την πλευρά του επαναστατικού φορέα. Οι διαφορετικές προσεγγίσεις ήδη σημειώθηκαν από τη δεκαετία του 1920 στους κόλπους της Κομμουνιστικής Διεθνούς (ΚΔ).

Η παρουσίαση των διαφορετικών οπτικών θα απαιτούσε πολύ χρόνο κι ένα εκτενές κείμενο. Θα επικεντρώσω, λοιπόν, σε δυοζητήματα που επηρέασαν για μεγάλο χρονικό διάστημα την πορεία του κομμουνιστικού κινήματος και άρα και του εργατικού στην περίοδο του μεσοπολέμου. Αναφέρομαι α) στις απόψεις που ταύτιζαν το φασισμό και την αστική δημοκρατία και β) στο σχήμα του σοσιαλφασισμού.

 

Οι ADP (Arditi del Popolo)

Θα ξεκινήσω με μια αναφορά στους ADP (ArditidelPopolo/ στρατιωτικές μονάδες κρούσης του λαού). Οι ADP υπήρξε το πρώτο αντιφασιστικό κίνημα (1921-1922) όχι μόνο για την Ιταλία, αλλά για όλη την Ευρώπη. Οι ADP παρουσίασαν μιαν αξιοπρόσεκτη αντιφασιστική δράση, μαζικοποιήθηκαν, συγκρούστηκαν με τις φασιστικές δυνάμεις και δημιούργησαν προβληματισμό στα μέλη τόσο του Σοσιαλιστικού όσο και του Κομμουνιστικού Κόμματος, σχετικά με τη συμπόρευση που απαιτούνταν μπροστά στο φασιστικό κίνδυνο. Όσον αφορά στο Κομμουνιστικό Κόμμα, υπεύθυνος για τη σεχταριστική στάση του απέναντι στους ADPήταν ο Μπορντίγκα, ενώ ο Γκράμσι βρισκόταν στον αντίποδα αυτών των απόψεων. Η μη επιδίωξη συμπόρευσης των κομμουνιστών με τους ADPπροκάλεσε την κριτική της Κομμουνιστικής Διεθνούς (ΚΔ).

 

Ο Μπορντίγκα για το φασισμό

Ο Μπορντίγκα ήταν ένας ακραίος και δογματικός αριστεριστής του καιρού του. Διαπίστωνε πως «Η ανάλυσή μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο φασισμός δεν έχει προσθέσει τίποτα στην παραδοσιακή ιδεολογία και στο πρόγραμμα της αστικής πολιτικής». Κι ακόμη: «[…] Ο φασισμός ενσωματώνει τον αντεπαναστατικό αγώνα όλων των σύμμαχων αστικών δυνάμεων και για αυτό το λόγο σε καμία περίπτωση δεν υποχρεούται να καταστρέψει τους δημ0κρατικούς θεσμούς […]».

Έτσι, ο φασισμός για τον Μπορντίγκα δεν αποτελεί μιαν ιδιαίτερη πολιτική κατάσταση. Ούτε λίγο ούτε πολύ δεν είναι παρά άλλη μια παραλλαγή της αστικής διαχείρισης. Και όχι μόνο αυτό. Ο φασισμός δε βάζει καν ως στόχο την κατάργηση της αστικής δημοκρατίας. Οι επιπτώσεις μιας τέτοιας θεώρησης είναι τόσο φανερές όσο και καταστρεπτικές. Ο φασισμός αν δεν είναι κάτι ιδιαίτερο, δεν απαιτεί και ιδιαίτερη πολιτική αντιμετώπιση.

 

Το 5ο συνέδριο της ΚΔ

Στο 5ο συνέδριο της ΚΔ (1924), τέθηκαν οι βάσεις για το σχήμα του σοσιαλφασισμού, δηλαδή εκείνης της θεωρητικής κατασκευής με βάση την οποία φασισμός και σοσιαλδημοκρατία είναι ούτε λίγο ούτε πολύ συγκοινωνούντα δοχεία. Για την ακρίβεια, το σχήμα του σοσιαλφασισμού βλέπει το φασισμό ως μια ακόμη έκφανση της αστικής δημοκρατίας. Κύριος υπεύθυνος για αυτή τη δογματική άποψη ήταν ο Ζηνόβιεφ.

Ο Ζηνόβιεφ στο 5ο συνέδριο της ΚΔ έλεγε χαρακτηριστικά: «[…] το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα έχει μετατραπεί σε φασιστική πτέρυγα. Αυτό είναι ένα μεγάλο πολιτικό γεγονός […]»(η υπογράμμιση δική μου).

Παρόμοια άποψη με αυτή του Ζηνόβιεφ, διατύπωσε και ο Στάλιν, λίγο αργότερα το Σεπτέμβρη του 1924: «Ο φασισμός δεν είναι μονάχα πολεμικο-τεχνική κατηγορία. Ο φασισμός είναι μαχητική οργάνωση της αστικής τάξης που στηρίζεται στη δραστήρια υποστήριξη της σοσιαλδημοκρατίας. Η σοσιαλδημοκρατία είναι αντικειμενικά η μετριοπαθής πτέρυγα του φασισμού […] Αυτές οι οργανώσεις δεν αναιρούν, αλλά συμπληρώνουν η μία την άλλη. Δεν είναι αντίποδες, αλλά δίδυμα αδέλφια» (οι υπογραμμίσεις δικές μας).

Η σοσιαλδημοκρατία δεν ήταν αθώα περιστερά. Πρόδωσε κατ’ επανάληψη την εργατική τάξη. Ωστόσο τοποθετήσεις όπως οι παραπάνω δεν ήταν σωστές για τους εξής λόγους:

Πρώτα από όλα δεν κάνουν διαχωρισμό κορυφής και βάσης της σοσιαλδημοκρατίας, βασικό και κρίσιμο σημείο στην πολιτική συμμαχιών.

Δεύτερο, δε δείχνουν να αντιλαμβάνονται πως ο φασισμός δεν είναι μία απλή αλλαγή στη μορφή διαχείρισης, αλλά η πιο αντιδραστική πολιτική των πιο αντιδραστικών τμημάτων του κεφαλαίου, που επιφέρει κεφαλαιώδεις αλλαγές στην πολιτική ζωή.

Τρίτο, αγνοούν πλήρως τις ενδοαστικές αντιθέσεις, τις οποίες ένα κομμουνιστικό κόμμα πρέπει να αξιοποιεί.

Τέταρτο, αδιαφορούν για τη διαφορετική κοινωνική βάση του φασισμού και της σοσιαλδημοκρατίας. Στο μεν φασισμό συσπειρώνονται μικροαστικά και λούμπεν στοιχεία, στη δε σοσιαλδημοκρατία κατά βάση εργατικά στρώματα.

Πέμπτο,  δεν παίρνουν υπόψη τους ότι έχει μεγάλη σημασία από ποιες θέσεις εκκινεί την πάλη του το προλεταριάτο: άλλο να μάχεται για τις στοιχειώδεις αστικοδημοκρατικές ελευθερίες και μάλιστα σε συνθήκες παρανομίας, διώξεων, φυλακίσεων, εξοριών, δολοφονιών (φασισμός και δικτατορίες) και άλλο να υπάρχει ένα κατακτημένο επίπεδο δικαιωμάτων (αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία).

Η αντίληψη που θεωρεί ότι η παροξυμμένη μορφή κριτικής (δεν αναφέρομαι στο περιεχόμενο αλλά στη μορφή) δημιουργεί συνειδησιακά ρήγματα στο κοινό στο οποίο απευθύνεσαι, είναι μάλλον πολύ μακριά από την πραγματικότητα.

 

Αποτελέσματα της πολιτικής του σοσιαλφασισμού

Το σχήμα αυτό οδήγησε τελικά σε απαράδεκτα πολιτικά ατοπήματα. Στις 9 Αυγούστου του 1931, το ΚΚΓερμανίας συμμετείχε μαζί με τους ναζί και τους «ατσαλόκρανους» (ακραίοι εθνικιστές) στο δημοψήφισμα ενάντια στους σοσιαλδημοκράτες που ήταν κυβέρνηση στην Πρωσία. Συγκεκριμένα οι εθνικιστές της Πρωσίας επιχείρησαν να αξιοποιήσουν ένα άρθρο του συντάγματος το οποίο έδινε τη δυνατότητα να γίνει δημοψήφισμα για την άρση της εμπιστοσύνης απέναντι στην εκλεγμένη κυβέρνηση. Το 1931 το ΚΚΓ δηλώνει επίσημα τη συμμετοχή του σε αυτό το δημοψήφισμα. «Ναι» ψήφισαν 10 εκ. ψηφοφόροι (δηλαδή ενάντια στη σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση), ενώ «όχι» ψήφισαν περίπου 400 χιλ. Έτσι, το δημοψήφισμα κατέγραψε μια τρόπον τινά συμμαχία Κομμουνιστών-Φασιστών. Η πρόθεση του ΚΚΓ δεν ήταν ασφαλώς τέτοια, αλλά αυτό που μετράει είναι το αποτέλεσμα και η καταγραφή του ιστορικού γεγονότος. Σχετικά με αυτό το γεγονός η Πράβντα έγραφε: «Τα αποτελέσματα των εκλογών έδειξαν… το ισχυρότερο χτύπημα που κατάφερε ποτέ η εργατική τάξη στη σοσιαλδημοκρατία» και η ΚΔ το παρουσίαζε ως «παράδειγμα της εφαρμογής του ΕΜ». Αργότερα το κόμμα θα κάνει την αυτοκριτική του για αυτό το σφάλμα.

Πολιτικά λάθη όπως τα παραπάνω δεν αποδεικνύουν σε καμία περίπτωση την άθλια και ανιστόρητη θεωρία των δυο άκρων, τις απαράδεκτες θεωρητικές κατασκευές για κόκκινο και μαύρο φασισμό. Οι Γερμανοί κομμουνιστές πλήρωσαν με βαρύ φόρο αίματος την πάλη τους ενάντια στο γερμανικό κεφάλαιο και το ναζισμό. Όποιος τολμά να ταυτίζει φασισμό και κομμουνισμό είτε πάσχει από ιδεοληπτικές εμμονές, είτε συνειδητά στηρίζει μια μαύρη και αντιδραστική προπαγάνδα που ως στόχο της έχει όχι μόνο το κομμουνιστικό κίνημα, αλλά και κάθε προοδευτική φωνή.

Η στροφή της ΚΔ

Σταδιακά η ΚΔ κάνει στροφή στη θέση της για το φασισμό. Το Νοέμβριο του 1933 πραγματοποιείται η 13η Ολομέλεια της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΚΔ (ΕΕΚΔ). Σύμφωνα με τον ορισμό που δόθηκε «Ο φασισμός είναι η ανοικτή τρομοκρατική δικτατορία των πιο αντιδραστικών, σοβινιστικών και ιμπεριαλιστικών στοιχείων του χρηματιστικού κεφαλαίου».

Σε γράμμα που στέλνει ο Δημητρόφ στο Στάλιν(1934) εκφράζει τον προβληματισμό του για το αν πρέπει να χρησιμοποιείται ο χαρακτηρισμός του σοσιαλφασισμού αδιακρίτως, για το αν πρέπει παντού και πάντα να θεωρείται η σοσιαλδημοκρατία ως η κύρια βάση του φασισμού.

Στο 7ο συνέδριο (1935) ο Δημητρόφ διατυπώνει και πάλι τον ορισμό της 13ης ολομέλειας. Διευκρινίζει πως ο φασισμός δεν είναι αποκομμένος από τα αστικά κόμματα. Μπορεί να έρχεται στην εξουσία έπειτα από σκληρό αγώνα ανάμεσα σε αυτόν και τα αστικά κόμματα, όμως, τα ίδια τα αστικά κόμματα παίρνουν μέτρα που διευκολύνουν τον ερχομό του. Ευθύνες υπάρχουν και στα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που οι ηγέτες τους συγκάλυψαν και απέκρυψαν από τις μάζες τον πραγματικό ταξικό χαρακτήρα του φασισμού. Φροντίζει, ωστόσο, στη συνέχεια να κάνει το διαχωρισμό της σοσιαλδημοκρατίας σε δυο μεγάλα στρατόπεδα: ένα αντιδραστικό που αντιτίθεται στη σύμπραξη με τους κομμουνιστές και τη δημιουργία ενός Ενιαίου Μετώπου (ΕΜ) και ένα επαναστατικών στοιχείων που είναι υπέρ της δημιουργίας ΕΜ.

Ο Δημητρόφ δε παραλείπει να επισημάνει και τα λάθη των κομμουνιστικών κομμάτων κατά την περίοδο ανάπτυξης του φασισμού: «[…] Στις γραμμές μας υποτιμήθηκε με απαράδεκτο τρόπο ο κίνδυνος του φασισμού, πράγμα που μέχρι σήμερα δεν έχει εξαφανιστεί από παντού»(η υπογράμμιση δική μου).

Τελικά η γενική κατεύθυνση του 7ου συνεδρίου είναι η συγκρότηση αντιφασιστικών μετώπων με ευρεία συμμετοχή κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων. Αυτή ακριβώς η στροφή έδωσε ώθηση στο λαϊκό κίνημα και χάρισε πρωτόγνωρη αναγνώριση και επιρροή για τα κομμουνιστικά κόμματα.

Η στροφή αυτή κατά τη γνώμη μου πιστώνεται στο Δημητρόφ. Παράλληλα οφείλω να σημειώσω ότι ο Στάλιν είχε την ευελιξία να μετασχηματίσει τις απόψεις του. Αν θέλουμε να είμαστε αντικειμενικοί πρέπει να σταθούμε τόσο στα λάθη του όσο και στη συμβολή του στην προώθηση της νέας γραμμής.

 

Δυο λόγια για το σήμερα

Η δολοφονία του Παύλου Φύσσα και ό,τι επακολούθησε δε φαίνεται να οδηγούν τη ΧΑ σε κατάρρευση. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν μία μείωση της επιρροής της, ωστόσο όχι και μείωση των ποσοστών της σε σχέση με αυτό που έλαβε στις τελευταίες βουλευτικές. Η ανάλυση των ψηφοφόρων της δείχνει ότι έχει πλέον σοβαρή πρόσβαση και σε εργατικά στρώματα και όχι μόνο σε λούμπεν στοιχεία και μικροαστούς. Αν η ΧΑ τεθεί εκτός νόμου δε θα πρέπει να ξεχάσουμε πως τυπικά το καρκίνωμα θα εκλείψει δε θα εκλείψουν, όμως, οι αιτίες που το γέννησαν.

Οι εξελίξεις με τις συλλήψεις των μελών και στελεχών της ΧΑ όχι μόνο δεν πρέπει να μας εφησυχάζουν αλλά να μας ανησυχούν. Ήδη τα στελέχη της κυβέρνησης ταυτίζουν τα φασιστοειδή και τις ιδέες και συμπεριφορές τους με τη δράση του εργατικού κινήματος. Γίνονται για παράδειγμα αναφορές σχετικά με τις καταλήψεις χώρων από το εργατικό και το νεολαιίστικο κίνημα. Αυτό σημαίνει ότι το εργατικό κίνημα θα πρέπει να σκεφτεί τρόπους για το πώς θα σπάσει αυτή την αισχρή ιδεολογική προπαγάνδα της κυβέρνησης Σαμαρά, αλλά κυρίως πώς θα δράσει στην πράξη.

Επιπλέον, δεν πρέπει να έχουμε καμία αυταπάτη για το ότι αργά ή γρήγορα μια αποκαθαρμένη ΧΑ θα εμφανιστεί. Πιθανώς με άλλο όνομα, με άλλα πρόσωπα, με διαφοροποιημένη ρητορική. Επομένως, θα πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση προκειμένου να μην επιτρέψουμε τη δράση των νεοναζί στο εργατικό κίνημα (ε.κ.). Υπάρχουν δυνάμεις στο ε.κ, στη βάση όλων των πολιτικών χώρων, που είναι δεκτικές και πρόθυμες στο να συγκροτηθεί ένα μέτωπο ανάσχεσης των φασιστών.

Παράλληλα το ε.κ. και ειδικότερα οι εκπαιδευτικοί απαιτείται να πάρουν πολύμορφες πρωτοβουλίες για να γίνει γνωστό τι σημαίνει φασισμός: βίντεο, κείμενα, βιβλία, ταινίες, εκδηλώσεις, ομιλίες, συζητήσεις στις τάξεις και στις φοιτητικές αίθουσες, πρέπει να μπουν στην υπηρεσία της αντιφασιστικής σταυροφορίας. Δεν επιτρέπεται να αφήσουμε τη νεολαία  βορά στους νεοναζί.

Σε κάθε περίπτωση το ε.κ. πρέπει να έχει ηγεμονικό ρόλο στην όποια κινηματική διαδικασία που ως στόχο θα έχει την αποκάλυψη των ναζιστικών δυνάμεων, την απόκρουση και το τσάκισμα της δράσης τους στο λαό και το κίνημα. Ο φασισμός μπορεί και πρέπει να αποτελέσει την αιτία και την αφορμή για τη σύγκλιση μέσα στο κίνημα ευρύτερων δυνάμεων. Αν αυτό δεν το πράξουμε οι ευθύνες μας θα είναι ιστορικές.

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

BehamTom, ArditidelPopolo, η ιστορία της πρώτης αντιφασιστικής οργάνωσης και η αποτρέψιμη άνοδος του Μπενίτο Μουσολίνι, εκδ. ΜαρξιστικόΒιβλιοπωλείο, 2012.

Fifth Congress of the Communist International, Communist Party of Great Britain 16 King-street, Covent Garden, Λονδίνο, W.C.2, χ.χ.

Δημητρόφ Γκεόργκι, Η επίθεση του φασισμού και τα καθήκοντα της ΚΔ στον αγώνα για την ενότητα της ετ ενάντια στο φασισμό, Εισήγηση στο 7ο συνέδριο, εκδ. Πορεία, 1978.

Ο φασισμός, ο κίνδυνος του πολέμου και τα καθήκοντα των κομμουνιστικών κομμάτων, Θέσεις που ψηφίστηκαν από τη 13η Ολομέλεια της ΕΕΚΔ, πάνω στην έκθεση του σ. Κούουσινεν, Παράρτημα Κομμουνιστικής Επιθεώρησης, Ιανουάριος, 1934.

Στάλιν Ι. Β., Η Διεθνής Κατάσταση, Άπαντα,τ.6, εκδοτικό της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, 1952.

Φερνάντο Κλαουντίν, Η κρίση του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος, τ. Α΄, εκδ. Γράμματα, 1981.

Dimitrov& Stalin, 1934-1943, Letters from the Soviet Archives, Edited by A. Dallin and F. I. Firsov, Yale University Press, 2000.

 

(*) Τοποθέτηση στην εκδήλωση της Πανελλαδικής Ανεξάρτητης Ταξικής Εργατικής Κίνησης με θέμα «Εργατικό Κίνημα και ο φασισμός«

ΠΗΓΗ: Εργατικός Αγώνας

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: