RSS Feed

ΚΟΜΜΟΥΝΑ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ – 140 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ – ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ

του Δημήτρη Δημητούλη

29-05-2011, εφημερίδα ΠΡΙΝ

ΚΟΜΜΟΥΝΑ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ – 140 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ

ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ

Η «έφοδος στον ουρανό»

Στο γράμμα του στον Κούγκελμαν, με ημερομηνία 121411871, ο Μαρξ θα περιγράψει την Παρισινή Κομμούνα ως «έφοδο στους ουρανούς» όχι βέβαια, γιατί θεωρούσε πως οι εξεγερμένοι Παριζιάνοι κατέχονταν από κάποιον ανορθόλογο, «δαιμονικό» ενθουσιασμό ο οποίος τους εκσφενδόνιζε στον απρόσιτο κόσμο μιας υπερβατικής πραγματικότητας. Αντίθετα, για τον Μαρξ η Κομμούνα αποτελεί την «απροσδόκητη» ορμητική ανάδυση, στη νέα εποχή της κεφαλαιοκρατικής νεωτερικότητας, της υλικής, αντικειμενικής δυνατότητας επαναστατικής ρήξης και υπέρβασης του αστικού πολιτισμού, του κεφαλαιοκρατικού τρόπου οργάνωσης της ζωής των ανθρώπων. Πρωταγωνιστής σε αυτή την ανεπανάληπτη «περιπέτεια» θα είναι ένα νέο ιστορικό υποκείμενο το μοντέρνο, υπό διάμορφωση προλεταριάτο. Μέσα στην ιστορία της πάλης των τάξεων η Κομμούνα ενσαρκώνει -υπό μία έννοια και μέχρι εκείνη την ιστορική «στιγμήν την πλέον ριζική και ιερόσυλη διατάραξη της χρονικής κανονικότητας, την πιο βαθιά ρωγμή του χρόνου.

Επιτέλους η αφόρητη, γραμμική συσσώρευση του χρόνου της περιόδου 1848-1871 τερματίζεται και εισβάλλουν δύο θανάσιμα ανταγωνιστικές δυνατότητες – προοπτικές: η άβυσσος του αμετάκλητου τέλους για τον κόσμο των αστών και τον πολιτισμό τους και μια νέα ήπειρος με κομμουνιστικό ορίζοντα, η νέα «Πολιτεία του Ήλιου» για τους κολασμένους της μοντέρνας εποχής. Η πρώτη, νικηφόρα -για 72 ημέρες, από 18 Μαρτίου έως 28 Μαΐου 1871- προλεταριακή επανάσταση έφερε στο προσκήνιο της ιστορίας ένα σύνολο ζητημάτων που -κατά τη γνώμη μας- διατηρούν αξεπέραστη την επικαιρότητά τους. Σε μερικά από αυτά θα προσπαθήσουμε να αναφερθούμε παρακάτω.

Πρώτο, η κομμούνα είναι άρρηκτα συνυφασμένη με το Γάλλο-Πρωσικό πόλεμο που ξεσπά στις 2 Αυγούστου 1870. Η «κυβέρνηση της Εθνικής Άμυνας» της αστικής τάξης που «κληρονόμησε – όπως θα πει ο Μαρξ- από τψ αυτοκρατορία όχι μόνο το σωρό από ερείπια, μα και το φόβο της εργατικής τάξης», συνθηκολογεί απέναντι στους γερμανούς εισβολείς με τους οποίους υπογράφει ανακωχή με βαρύτατους όρους στις 28Ι1/1871. Η οριστική ταπεινωτική συμφωνία θα υπογραφεί στις 101511871.

Την πρωτοτυπία της διαλεκτικής των αντιθέσεων θα περιγράψει ο Λένιν με τα παρακάτω λόγια «Το προλεταριάτο που εξεγέρθηκε ενάντια στο παλιό καθεστώς επωμίστηκε δυο καθήκοντα: ένα πανεθνικό κι ένα ταξικό. Τψ απελευθέρωση της Γαλλίας από τους γερμανούς εισβολείς και τη σοσιαλιστική απελευθέρωση των εργατών από τον καπιταλισμό. Το πιο πρωτότυπο χαρακτηριστικό γνώρισμα της κομμούνας βρίσκεται σε αυτήν ακριβώς τη συνένωση των δύο καθηκόντων». Η εκπλήρωση -μάλιστα- αυτού ταυ διπλού καθήκοντος απαιτούσε, κατά τον ‘ Λένιν, τψ απαλλαγή του προλεταριάτου από τις πατριωτικές -όπως ο ίδιος τις χαρακτήριζε- αυταπάτες. Ο πόλεμος, για άλλη μια φορά, αποδεικνύεται το «προνομιακό» υπέδαφος για την έκρηξη των συσσωρευμένων και υποβοσκουσών αντιθέσεων.

 Η Κομμούνα του Παρισιού δεν ενσάρκωσε μόνο ένα νέο τύπο κράτους, αλλά αποκάλυψε κι ένα ιστορικά πρωτόγνωρο τύπο δημοκρατίας, την εργατική δημοκρατία των αυτοκυβερνόμενων μαζών. Η Κομμούνα εγκαθίδρυσε μια ριζικά καινούργια στην ιστορία μορφή διαλεκτικής συνάρθρωσης της άμεσης με την αντιπροσωπευτική εργατική δημοκρατία.

Ο ποιητής θα αδράξει το λυγμό των ατίμων, των σκλάβων το μίσος*

Δεύτερο, η αναγκαιότητα καταστροφής του αστικού κράτους και των «μηχανισμών» του δεν είναι μόνο ένα από τα σπουδαιότερα διδάγματα της Κομμούνας, αλλά, επίσης, μια από τις κρισιμότερες «νομοτέλειες» της επανα­στατικής – απελευθερωτικής διαδικασίας, κα­θοριστική συνθήκη για τη νικηφόρα έκβαση της. Το αστικό κράτος που θεμελιώνεται πά­νω στις σχέσεις παραγωγής και τον κοινωνι­κό καταμερισμό της εργασίας, που χαρακτη­ρίζουν τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, διασχίζεται από ένα σύνολο χαρακτηριστικών τα οποία συνιστούν τη λεγόμε­νη υλικότητά του, το «σκληρό» του πυρήνα.

Αυτός, ακριβώς, ο θωρα­κισμένος, στεγανοποιημένος πυρήνας του αστικού κράτους καθιστά ανυπέρβλητη συνθή­κη τη συντριβή του αστικού κράτους για τη μετάβαση σε μια αυτοδιευθυνόμενη κοινω­νία χωρίς τάξεις και κράτος. Η καταστροφή αυτή δεν εί­ναι «πρωτόγονο», μηχανιστι­κό γεγονός, αλλά μια ιστορικοκοινωνική διαδικασία που η ουσία της συνίσταται στη ριζι­κή άρση του διαχωρισμού με­ταξύ της πολιτικής και της αν­θρώπινης κοινότητας, στην κα­τάργηση της αποξένωσης των δυναστευόμενων τάξεων από τη διεύθυνση της κοινωνίας. Η «συντριβή» αυτή είναι οργανικά συνυφασμέ­νη με την οικοδόμηση εξαρχής ενός ριζικά νέ­ου τύπου κράτους που δεν είναι «καθαυτό», στην κυριολεξία κράτος όπως έλεγε ο Λένιν5, κράτος τύπου κομμούνας, που από την αφε­τηρία του συγκροτείται με ένα τέτοιο τρόπο, ώστε να εντάσσεται στην προοπτική της απονέκρωσής του.

Τρίτο, η Κομμούνα δεν ενσαρκώνει μόνο ένα νέο τύπο κράτους, αλλά, επίσης, αποκα­λύπτει έναν ιστορικά πρωτόγνωρο τύπο δημο­κρατίας, την εργατική δημοκρατία των αυτο- κυβερνώμενων μαζών. «Το αληθινό της μυστικό ήταν ότι υπήρξε -θα πει ο Μαρξ- ουσιαστι­κά μία κυβέρνηση της εργατικής τάξης, το προ­ϊόν του αγώνα της παραγωγικής τάξης ενάντια στην τάξη των σφετεριστών, η ανακαλυφθεί- σα, επιτέλους, πολιτική μορφή για την οικονο­μική απελευθέρωση της εργασίας. Η πολιτική κυριαρχία του παραγωγού δεν μπορεί να συ­νυπάρχει με τη διαιώνιση της κοινωνικής του υποδούλωσης».

Η Κομμούνα ως τύπος δημοκρατίας δεν υπερέχει απέναντι στην αστική δημοκρατία επειδή καθιστά την άμεση δημοκρατία απο­κλειστική μορφή πολιτικής οργάνωσης των άμεσων παραγωγών. Επιφέρει, μια πολύ βα­θύτερη μεταβολή. Εγκαθιδρύει μια ριζικά και­νούργια στην ιστορία μορφή διαλεκτικής συ­νάρθρωσης της άμεσης με την αντιπροσωπευ­τική εργατική δημοκρατία, ανταγωνιστική του τρόπου με τον οποίο αυτές οι δύο μορφές πο­λιτικής κινητοποίησης συνυπάρχουν στα όρια της αστικής δημοκρατίας. «Η Κομμούνα σχη­ματιζόταν από τους δημοτικούς συμβούλους, που είχαν εκλεγεί με καθολική ψηφοφορία στα διάφορα διαμερίσματα του Παρισιού. Ήταν υπόλογοι και ανακλητοί οποιαδήποτε στιγμή. Η πλειοψηφία των μελών της αποτε­λούνταν φυσικά από εργάτες ή από αναγνωρι­σμένους εκπροσώπους της εργατικής τάξης. Η Κομμούνα δεν ήταν ένα κοινοβουλευτικό, αλ­λά ένα εργαζόμενο σώμα νομοθετικό και εκτε­λεστικό ταυτόχρονα».

Η Κομμούνα συμπύκνωσε μια ιστορικά συγκεκριμένη διαλεκτική συνειδητού και αυθόρμητου

Τέταρτο, στην παραπάνω επιστολή του στον Κούγκελμαν, ο Μαρξ θα υποστηρίξει ότι «ητωρινή εξέγερση του Παρισιού (…) είναι το πιο ένδοξο κατόρθωμα του κόμματος μας ύστερα από την παρισινή εξέγερση του Ιούνη». Όχι, βέβαια, με την έννοια ότι αποτελούσε γραμμι­κό προϊόν της αυθαίρετης θέλησης ενός παντο­δύναμου πολιτικού υποκειμένου. Αφού, όπως, επίσης ο ίδιος ο Μαρξ θα μας πει, δύο ακρι­βώς μέρες μετά τη σφαγή της Κομμούνας, «το αστυνομικά χρωματισμένο αστικό μυαλό φα­ντάζεται φυσικά τη Διεθνή Ένωση των Εργα­τών σαν μια μυστική συνωμοσία, που η κεντρι­κή της αρχή διατάζει από καιρό σε καιρό εξε­γέρσεις σε διάφορες χώρες».

Η παρισινή Κομμούνα συμπύκνωσε μια ιστορικά συγκεκριμένη διαλεκτική συνειδη­τού και αυθόρμητου, πρωτοπορίας και μαζών. Η ίδια η έκβασή της δεν μπορεί να αποσυσχετιστεί από τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά αυ­τής της σχέσης, η οποία, με τη σειρά της συ­νιστά αποφασιστική όψη μιας ευρύτερης και κρισιμότερης αλληλοσυνδεσης υποκειμένου και αντικειμένου, όπως αυτή διαμορφώνεται στο έδαφος μιας ολόκληρης ιστορικής εποχής στην οποία εντάσσεται η Κομμούνα. Στην Κομ­μούνα -θα μας πει ο Έγνκελς- κυριαρχούν οι μπλανκιστές και οι οπαδοί του γάλλου αναρ­χικού Προυντόν. Παρά τα σοβαρά τους λάθη θα κάνουν, όμως και αξιοθαύμαστα πράγματα θα πει ο Ένγκελς7 γιατί «η ειρωνία της ιστορί­ας θέλησε -όπως συνήθως συμβαίνει όταν έρ­χονται στην εξουσία οι δογματικοί- να κάνουν και οι δυο το αντίθετο απ’ ότι όριζε το δόγμα της σχολής του». Δεν μπορούσαν, όμως να υπερβούν τα όριά τους. Η πολιτική ηγεμονία των ρευμάτων αυτών, νομίζουμε, ότι καθίστα­ται ακατανόητη χωρίς την αναφορά στην προ­ηγούμενη διαλεκτική της ιστορικής εποχής.

Πέμπτο, η Κομμούνα ξεσπά το 1871. Δύο χρόνια πριν το 1873, τη χρονιά που εκρήγνυ­ται η ιστορική κρίση υπερσυσσώρευσης του κεφαλαίου, η οποία σηματοδοτεί το τέλος μι­ας ιστορικής εποχής για τον καπιταλισμό, το τέλος του σταδίου του «ελεύθερου συναγω­νισμού» και τη μετάβαση σε μια νέα ιστορι­κή εποχή, που χαρακτηρίζεται από την επι­κράτηση του μονοπωλιακού καπιταλισμού – ιμπεριαλισμού. Υπό μία έν­νοια η Κομμούνα τοποθετεί­ται στο μεταίχμιο της Ιστορί­ας, στην παραμεθόριο αυτής και επομένως, στο μεταίχμιο δύο ποιοτικά διαφορετικών εποχών της ταξικής πάλης, δη­λαδή ποιοτικά διαφορετικών αντικειμενικών και υποκει­μενικών δυνατοτήτων ρήξης με τον καπιταλισμό και επα­ναστατικής του υπέρβασης. Όμως την οριοθετεί η εποχή που φεύγει αν και η εποποι­ία της παραπέμπει στο μέλλον του κομμουνιστικού ορίζοντα. Η παρούσα πρωτοφανής κρί­ση του καπιταλισμού αποκα­λύπτει με τραγικό τρόπο τη θανάσιμη σύγκρουση ανάμε­σα στις επίσης πρωτοφανείς δυνατότητες -αντικειμενικές και υποκειμενικές- υποταγής και τις δυνα­τότητες χειραφέτησης του κόσμου της ερ­γασίας από τον κανιβαλισμό του κεφαλαί­ου. Η σύγκρουση αυτή σφραγίζει την επο­χή μας και επαναπροσδιορίζει την ιστορική επικαιρότητα -όχι την άμεση πολιτική- του κομμουνισμού.

Ο συμβολιστής ποιητής Villierde l’ Isle-Adan είχε περιγράψει την Κομμούνα ως γι­ορτή των καταπιεσμένων. Υπό μία έννοια θα . μπορούσαμε να πούμε άτι είναι ο πρώτος, ιστο­ρικός -αν και εφήμερος- θρίαμβος της ουτοπί­ας. Αφού, όπως έλεγε ο Χέρμπερτ Μαρκούζε «εκείνο το οποίο καταγγέλλεται σαν «ουτοπι­κό» δεν είναι πια εκείνο που έχει την ιδιότητα να μην έχει τόπο (…) αλλά μάλλον εκείνο που εμποδίζεται να εμφανιστεί από τη δύναμη των κατεστημένων κοινωνιών».

Δεν μπορούμε παρά να κλείσουμε με τα λόγια του μεγαλύτερου κομμoυνάριoυ, του Κ Μαρξ. «Το Παρίσι των εργατών με την κομ­μούνα του θα γιορτάζεται πάντα σαν δοξα­σμένος προάγγελος μιας νέας κοινωνίας. Τους μάρτυρές της τους έχει κλείσει μέσα στη με­γάλη της καρδιά η εργατική τάξη. Τους εξο­λοθρευτές της τους κάρφωσε κιόλας η Ιστορία στον πάσαλο της ατίμωσης απ’ όπου δεν μπο­ρούν να τους λυτρώσουν μήτε όλες οι προσευ­χές των παπάδων τους».

*Α. Ρεμπώ, εκδ. Πλέθρoν, σελ. 73,1984. Το δίστιχο αυτό είναι από το ποίημα με τίτλο Το Παρίσι ξανακατοικείται ή Παρισινό όργιο, που ο Ρεμπώ γράφει υπό την άμεση επίδραση της σφαγής της παρισινής κομμούνας.

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: