RSS Feed

ΜΝΗΜΕΙΑ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑΣ

του Θανάση Σκαμνάκη

15-05-2011, εφημερίδα ΠΡΙΝ 

ΜΝΗΜΕΙΑ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑΣ

Ο θάνατος του Θανάση Βέγ­γου είναι μια αφορμή για να αξιολογήσουμε τι είχα­με και τι χάνουμε, όχι μόνο το πρόσωπο, αλλά και την εποχή, για να αξιολογήσουμε τα όσα συνέ­βησαν και τα όσα συμβαίνουν γύρω και μέ­σα μας. Ο Θ. Βέγγος είναι εικόνα της μετα­πολεμικής Ελλάδας, όπως ο Καραγκιόζης είναι η εικόνα του Έλληνα της τουρκοκρα­τίας, της βαυαροκρατίας και πολλών «… κρατιών» που ακολούθησαν, όπως ο Σβέικ είναι η εικόνα του Ευρωπαίου του Πρώ­του Παγκοσμίου Πολέμου.

Μετά τον πό­λεμο, την αντίσταση και την ηττημένη εξέ­γερση, ακολουθεί η κυριαρχία του δοσιλογισμού και η διαιώνιση της εξάρτησης με δημοκρατικά προσχήματα (και συχνά χωρίς αυτά). Απέναντι στην καταθλιπτι­κή κυριαρχία στέκεται μια Ελλά­δα που το παλεύει και κάτι πάντα καταφέρνει, είτε αντιστέκεται, εί­τε υπομένει και με ποικίλους τρό­πους υπονομεύει το καθεστώς και τις αξίες του, επιμένοντας να υπε­ρασπίζεται τη δική της ηθική δύ­ναμη. Αυτή η Ελλάδα ευτύχησε να συναντή­σει τον Θ. Βέγγο. Οι αξίες της βρήκαν έκ­φραση σε έναν άνθρωπο χαρισματικό ως ταλέντο και ειλικρινή ως πρόσωπο. Ο συν­δυασμός αυτός, σπάνιος έτσι κι αλλιώς, δη­μιούργησε το μοναδικό αποτέλεσμα.

Στην ουσία ο Θ. Βέγγος είναι μια επο­χή ολόκληρη, κι ένας κόσμος ημιτελής. Το αγωνιστικό του εύσημο δεν είναι η Μακρό­νησος – όσο σημαντικό κι αν είναι. Είναι εκείνος ο καλός μας άνθρωπος που έτρε­χε απάνω κάτω, που αγαπούσε, ακόμα και χωρίς ανταπόκριση, που χάριζε λουλού­δια κι ελπίδες, που δεν ήξερε αλλά έπρατ­τε, που μάθαινε αλλά δεν επαιρόταν, που ηττάτο αλλά δεν έπεφτε κι αν νίκαγε κα­μιά φορά δεν έδινε σημασία. Εκείνος που έφερνε το τραγικό και το κωμικό της πραγ­ματικότητας σε ισορροπία, το ένα να αναι­ρεί το άλλο και να το υπονομεύει, ώστε όλα να γίνονται υποφερτά. Και να διατηρούν την ανθρώπινη διάστασή τους και την αισι­οδοξία τους. Δεν έχει σημασία αν οι ταινί­ες του δεν ήσαν μνημεία της κινηματογρα­φικής τέχνης, ήταν μνημεία της ηθικής, και του Βέγγου και της φτωχής και ποικιλοτρό­πως αγωνιζόμενης Ελλάδας. Αν δεν υπήρ­χε ο Θ. Βέγγος, και αν δεν ήταν όλα αυ­τά, δεν ξέρω που θα βρισκόταν η γενιά που ακολούθησε. Καμιά φορά περνάμε απαρα­τήρητα τα πρόσωπα, καθώς τα γεγονότα έχουν έτσι κι αλλιώς προτεραιότητα. Αλλά όσο σωστό είναι αυτό με τα γεγονότα, άλ­λο τόσο σωστό είναι και το ότι μερικές φο­ρές τα γεγονότα βρίσκουν έκφραση σε συ­γκεκριμένα πρόσωπα, τα οποία με τη σει­ρά τους δεν είναι απλώς μεταβιβαστές μιας ιστορικής αναγκαιότητας και ευθύνης αλ­λά συνδημιουργοί της. Χωρίς αυτά τα πρό­σωπα η Ιστορία θα ήταν πιο φτωχή και ίσως πιο αδιάφορη!

Κι η Ελλάδα όσο έχανε την αθωότητά της, ας το πούμε έτσι, κι όσο σήμερα ενδίδει στα νέα συστήματα αξιών, όσο υποτάσσε­ται, όσο περιορίζει την αντίστασή της, τόσο επιστρέφει στον Θ. Βέγγο, άλλοτε ως άλλο­θι, άλλοτε ως νοσταλγία κι άλλοτε ως διεκ­δίκηση. Ο ίδιος τα τελευταία χρόνια απο­συρόταν, και για λόγους βιολογικούς, αλλά και γιατί δεν έβρισκε πια τι να υπερασπί­σει. Έμενε όμως ήρεμος και συνεπής, ση­μάδι της Ελλάδας που θέλει ακόμα να γε­λάσει με τα βάσανά της και να ξεσπάσει με βροντερές κραυγές για όσους την ταλαιπω­ρούν. Και τρυφερός προς όλους, αλλά πρω­τίστως για εκείνη την Ελλάδα που επιτρέπει να τη βιάζουν αλλά δεν εκπορνεύεται.

Το παράδειγμα Βέγγου φεύγει από το προσκή­νιο. Δυστυχώς ο θάνατός του δεν είναι μό­νο το βιολογικό τέλος του ανθρώπου αλλά και το τέλος εκείνου του αεικίνητου πρωτα­γωνιστή των ταινιών και της ζωής μας. Με όσα το ακολουθούν. Και κυρίως με εκεί­νη την ηθική αντίληψη που θεωρεί πως το «καλέ μου άνθρωπε» είναι στάση ζωής κι όχι καλαμπούρι. Πως το να ξεχωρίζεις τους μεν από τους δε, τους βασανιστές από τους βασανιζόμενους, τους εκμεταλλευτές από τους εκμεταλλευόμενους, τους ασύδοτους από τους σεμνούς, είναι πράξη δικαιοσύ­νης και συνέπειας.

Άλλη σειρά όμως παίρνει τώρα η ζωή μας. Ο Καραγκιόζης επιβίωσε πολλές δε­καετίες μετά το τέλος της τουρκοκρατίας καθώς η δομή της ελεύθερης ελ­ληνικής κοινωνίας αναπαρήγαγε με άλλη μορφή τις αντιθέσεις και τις καταδυναστεύσεις, αλλά και τις ανθρώπινες διεκδικήσεις του σκλαβωμένου παρελθόντος. Η εποχή του Βέγγου έχει μικρότερη διάρκεια. Παγκοσμιοποίηση, καλπάζων ολοκληρωτικός καπιταλισμός, ολο­κληρώσεις και νέες υποδουλώσεις, κατα­κερματισμός της κοινωνίας και του ατόμου, διαλύουν το σύμπαν του Βέγγου. Η ανά­μνηση δεν σβήνει, αλλά δεν αρκεί. Γι’ αυ­τό και δεν λυπούνται να ξοδέψουν σελίδες και τηλεοπτικές ώρες τα συγκροτήματα για την προβολή του φαινομένου Βέγγος. Ένα ακόμα θέαμα για τον πιο σεμνό κι αθόρυ­βο άνθρωπο που γνωρίσαμε στην ελληνι­κή δημόσια ζωή. Ανέξοδοι τρόποι. Καθώς δεν κινδυνεύουν να εμφανιστούν μιμητές. Η εποχή ξοδεύτηκε!

Μονάχα που όσοι ξέρουν μπορούν να ελπίζουν και να υπομένουν. Ο κάθε καιρός ετοιμάζει τις θύελλές του. Και τους ανθρώπους του. Που κάθε φορά είναι όλοι οι προηγούμενοι μαζί. Κι οι καινούργιοι θα είναι – κι ο Καραγκιόζης, κι ο Σβέικ κι ο Βέγγος.

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: