RSS Feed

«ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ» Α. ΧΡΥΣΗ – εκδ. ΚΨΜ / ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

του Λέανδρου Mπόλαρη

Εργατική Αλληλεγγύη φ.860

Για τη διαλεκτική εξουσίας και επανάστασης 

Αλέξανδρος Χρύσης – εκδ. ΚΨΜ

 Ο Αλ. Χρύσης σ΄ αυτό το βιβλίο καταθέτει -όπως αναφέρει και στον υπότιτλό του- «σκέψεις με αφετηρία του έργο του John Holloway ΄Ας αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να καταλάβουμε την εξουσία΄». Στις 110 σελίδες του, με ένα πυκνό είναι η αλήθεια τρόπο, ο Α. Χρύσης κριτικάροντας τις απόψεις του Χόλογουεϊ, κάνει πολλά για να υπερασπίσει τη γνήσια μαρξιστική παράδοση από μια σειρά διαστρεβλωτικές επιθέσεις. Η προσπάθεια αυτή αποκτάει ακόμα μεγαλύτερη σημασία γιατί το βιβλίο δημοσιεύεται σε μια φάση της ανάπτυξης του κινήματος όπου όλα τα «μεγάλα ερωτήματα» επιστρέφουν: Τι σημαίνει η ρήξη με τον καπιταλισμό, ποιο είναι το υποκείμενο της επαναστατικής ανατροπής, σ΄ αυτή την πάλη χρειαζόμαστε στρατηγική και τακτικές, οργάνωση και κόμμα; Αν μη τι άλλο, η εξέγερση του Δεκέμβρη έθεσε επί τάπητος πάλι όλα αυτά τα ζητήματα.

Οι απόψεις που διατυπώνει ο Τζον Χολογουέϊ στο βιβλίο του «Ας αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να καταλάβουμε την εξουσία» ασκούσαν και ασκούν μια μεγάλη επιρροή στους κόλπους του αντικαπιταλιστικού κινήματος, του κινήματος που έκανε δυναμικά την εμφάνισή του από το Σιάτλ του 1999, τη Γένοβα του 2001 και που γονιμοποίησε το μεγάλο αντιπολεμικό κίνημα του 2003.

Αν μια πτέρυγα του κινήματος, όπως γύρω από το ATTAC της Γαλλίας έτρεφε αυταπάτες για την «αντινεοφιλελεύθερη» μεταρρύθμιση του εθνικού κράτους σαν απάντηση στην «παγκοσμιοποίηση» αυτός ο κόσμος έβαζε στο στόχαστρο τον ίδιο τον καπιταλισμό, τις εκμεταλλευτικές και καταπιεστικές σχέσεις αυτού του συστήματος. Διανοούμενοι όπως ο Τ. Νέγκρι, κινήματα σαν των Ζαπατίστας του Μεξικού, έγιναν τα σημεία αναφοράς του.

«Επιστήμη»

Ο Τζον Χολογουέι έχει το διακριτό του στίγμα σε αυτό το ρεύμα. Για παράδειγμα, άσκησε έντονη κριτική στην έννοια του «πλήθους» που κατά τον Νέγκρι έχει διαδεχτεί την εργατική τάξη. Δηλώνει μαρξιστής, αλλά του «ανοιχτού μαρξισμού» -του ρεύματος που απορρίπτει συλλήβδην όλους τους «μαρξισμούς», όλη τη μαρξιστική παράδοση με εξαίρεση κάποια γραπτά του ίδιου του Μαρξ ως «κλειστά» επηρεασμένα από τον «επιστημονισμό» και τον «θετικισμό»: Ο Χόλογουέι θεωρεί ότι μετατρέπουν τον μαρξισμό σε μια «επιστήμη» που επιβάλλεται εξουσιαστικά στην εργατική τάξη από όσους κατέχουν τα μυστικά της.

Η κριτική του Χόλογουεϊ συμπυκνώνεται στη θέση ότι ο «παραδοσιακός» μαρξισμός από τον Ενγκελς μέχρι τη Λούξεμπουργκ, τον Λένιν, τον Τρότσκι, τον Γκράμσι, επικεντρώνει όλη του την προσοχή στην κατάληψη της κρατικής εξουσίας. Από αυτή την άποψη η διαφορά ανάμεσα στους επαναστάτες και τους ρεφορμιστές μικρή σημασία έχει: «είτε ιδρύοντας ένα κόμμα, ή παίρνοντας τα όπλα ή κερδίζοντας τις εκλογές» το πρόβλημα είναι αλλού σύμφωνα με τον Χόλογουέϊ: «η ιδέα ότι η επανάσταση ισοδυναμεί με την κατάληψη της εξουσίας είναι αυτή που απέτυχε. ο μόνος τρόπος που μπορούμε να φανταστούμε σήμερα την επανάσταση είναι η κατάλυση της εξουσίας» γράφει.

Η κριτική του Αλ. Χρύση έχει τρεις αιχμές. Θυμίζει, καταρχήν, ότι από τα νεανικά του κείμενα μέχρι το «Κεφάλαιο» ήταν ο ίδιος Μαρξ που ανέλυε κατηγορίες όπως π.χ το κεφάλαιο όχι σαν «πράγματα» αλλά σαν αντιθετικές σχέσεις. Όπως για παράδειγμα επεσήμανε ο Μαρξ στο κείμενο «Τα άμεσα αποτελέσματα του προτσές παραγωγής»: «το κεφάλαιο δεν είναι περισσότερο πράγμα απ΄ όσο είναι το χρήμα. Στο κεφάλαιο, όπως στο χρήμα, συγκεκριμένες κοινωνικές σχέσεις παραγωγής ανάμεσα σε πρόσωπα εκφράζονται σαν σχέσεις πραγμάτων προς πρόσωπα. »

Παραπέρα, η επίθεση που εξαπολύει ο Χόλογουεϊ στον «αντικειμενισμό» των κλασσικών, και οι ύμνοι του στην υποκειμενικότητα, την «άρνηση» (αυτό εκφράζει η περίφημη «κραυγή» που επικαλείται συνεχώς) είναι κι αυτή χωρίς ουσία: «Αλλά τι μπορεί να σημαίνει το ότι από μαρξιστική άποψη το υποκείμενο και η δράση του τίθενται σε θέση συμπληρωματική, ΄αν όχι υποταγμένη (!), απέναντι στην αντικειμενική κίνηση του καπιταλισμού΄, όπως επιμένει να ισχυρίζεται ο Χολογουέϊ; Οσο κι αν μεγεθύνει κανείς τη βαρύτητα που αποδίδει στο υποκείμενο, όσο και αν ανοίξει το μαρξισμό προς τη πλευρά της υποκειμενικότητας, ως μαρξιστής δεν μπορεί παρά να οριοθετείται απέναντι στον υποκειμενισμό. Το κριτήριο μιας τέτοιας οριοθέτησης, που κατάφωρα παραβιάζει ο θεωρητικός του λεγόμενου ΄ανοιχτού μαρξισμού΄ Τζον Χολογουέϊ με τον επιστημολογικό και ευρύτερα φιλοσοφικό υποκειμενισμό του, έχει διατυπωθεί με σαφήνεια από τον ίδιο τον Μαρξ: ΄Οι άνθρωποι φτιάχνουν την ιστορία τους, αλλά δεν την φτιάχνουν οικεία βουλήσει (aus freien Stucken) ούτε κάτω από αυτοεπιλεγόμενες, αλλά κάτω από άμεσα υπάρχουσες, δεδομένες και παραδεδομένες συνθήκες».

Αναλύσεις

Πράγματι, αυτό που αποφεύγει ως κατάρα ο Χολογουέϊ, είναι η συγκεκριμένη ανάλυση του «συγκεκριμένου» καπιταλισμού. Δεν είναι όλες οι περίοδοι ίδιες. Μεγάλοι κλονισμοί, όπως για παράδειγμα η οικονομική κρίση -ένα «αντικειμενικό» γεγονός- θέτουν σε αμφισβήτηση στο νου εκατομμυρίων «απλών» ανθρώπων την άποψη που καλλιεργεί από την ίδια του τη λειτουργία το σύστημα ότι είναι «το καλύτερο δυνατό που μπορεί να υπάρξει». Ίσως, ο Αλ. Χρύσης θα έπρεπε να θυμίσει και την «ορισμό» του Λένιν για την επαναστατική κατάσταση: «όταν οι από πάνω δεν μπορούν να κυβερνήσουν όπως πριν και οι από κάτω δεν θέλουν να κυβερνιόνται όπως πριν..»: και τα δυο σκέλη έχουν το ίδιο βάρος.

Τρίτον, ο Αλ. Χρύσης, κατηγορεί τον Χολογουέϊ ότι στο ζήτημα της σχέσης του μαρξισμού με το κράτος, ζωγραφίζει μια καρικατούρα την οποία εύκολα καταρρίπτει. Όπως γράφει: «Ας αποδώσουμε επιτέλους ΄τα του Καίσαρος τω Καίσαρι΄. . για μαρξιστές όπως ο Λένιν, η Λούξεμπουργκ, ο Τρότσκι ή ο Γκράμσι, η διαλεκτική του κράτους και της επανάστασης δεν κατανοείται με όρους ανάληψης ή κατάληψης, αλλά συντριβής του αστικού κρατικού μηχανισμού σε όλες τις επιμέρους θεσμικές και λειτουργικές εκφάνσεις του». Και παρακάτω επαναλαμβάνει: «στη μαρξιστική θεωρία της επανάστασης η προλεταριακή εξουσία ως δικτατορία του προλεταριάτου δεν τίθεται ως αντεστραμμένο είδωλο της αστικής εξουσίας, δεδομένου ότι για τους θεωρητικούς του επαναστατικού μαρξισμού υπάρχει ασυμμετρία μεταξύ αστικής και προλεταριακής εξουσίας, τόσο ως προς τη μορφή όσο και ως προς το περιεχόμενό τους».

Πρόκειται για απόλυτα σωστές θέσεις. Ο Χόλογουέϊ μπορεί να προσπερνάει «ανάλαφρα» την αναγκαιότητα της συντριβής του αστικού κράτους όμως η αιματοβαμμένη εμπειρία ενάμισι αιώνα από κινήματα και επαναστάσεις δεν μας επιτρέπει την ίδια «ελαφράδα». Και ο Αλ. Χρύσης κάνει πολύ καλά να κλείνει το βιβλίο του επιστρέφοντας με τόκο τις κατηγορίες του Χόλογουεϊ: «με μεταμοντέρνα μεθοδολογία και αντικαπιταλιστική ρητορεία ΄ανακαλύπτει΄ μέσα από την δική του οπτική, και με καθυστέρηση ενός αιώνα και πλέον, τη ΄μεγάλη αλήθεια΄ που διατύπωσε κάποτε ο πατριάρχης του σοσιαλδημοκρατικού ρεφορμισμού Εντουαρντ Μπερνστάϊν: ΄Το κίνημα είναι το παν, ο σκοπός τίποτε΄!»

Θα μπορούσαμε να συμπληρώσουμε σε αυτή την κριτική και κάτι ακόμα: οι μαρξιστές δεν πάσχουν από «φετιχισμό του κράτους» γιατί, εκτός των άλλων, τα 2/3 της δράσης τους στρέφονται στη τάξη και στο κίνημα. Οι θεωρητικές αναλύσεις και αντιπαραθέσεις για την ταξική πάλη, τον σύγχρονο καπιταλισμό, τον ιμπεριαλισμό, η προπαγάνδα των επαναστατικών ιδεών (με εφημερίδες, βιβλία, εκδηλώσεις), η οργανωμένη παρέμβαση μέσα στους αγώνες για να πάνε μπροστά και να νικήσουν, όλα αυτά αποτελούν την «καθημερινότητα» της δράσης μας και όχι η αναμονή για την ώρα της κάλπης ή τη «μεγάλη νύχτα των οδοφραγμάτων».

Κόμμα

Μ΄ αυτή τη παρατήρηση, ερχόμαστε στο ζήτημα του επαναστατικού κόμματος, ένα ζήτημα που για χρόνια θεωρούνταν «ταμπού» ακόμα και στους κόλπους της αριστερής ριζοσπαστικοποίησης. Ο Αλ. Χρύσης πολύ σωστά θεωρεί σχηματική την αντιπαράθεση κόμματος και κινήματος.

Όχι μόνο αυτό, αλλά υπερασπίζει τον Λένιν του «Τι να κάνουμε;» από τη ρετσινιά ότι αποτέλεσε το «εγχειρίδιο» του σταλινισμού. Κανένας μαρξιστής θεωρητικός, επιμένει ο Χρύσης, δεν αντιμετώπισε το κόμμα ως «a priori φορέα της ταξικής επαναστατικής συνείδησης του προλεταριάτου». Το επαναστατικό κόμμα δεν είναι ο καθέδρας δάσκαλος της εργατικής τάξης: στην «μαρξιστική θεωρητική παράδοση» τονίζει ο Α. Χρύσης «η επανάσταση έχει βαθύτατα διαπαιδαγωγικό και αυτό-διαπαιδαγωγικό χαρακτήρα». «Η επαναστατική οργάνωση συνδέεται οργανικά και όχι εργαλειακά με την επαναστατική τάξη» επιμένει και σωστά.

Όμως, η συνέχεια του συλλογισμού του είναι σ΄ αυτό το σημείο προβληματική όταν ισχυρίζεται ότι η επαναστατική οργάνωση «συγκροτείται με βάση τις αρχές και ως πρόπλασμα και μικρογραφία της κοινωνίας για την οποία αγωνίζεται». Το επαναστατικό κόμμα δεν είναι πρόπλασμα της αταξικής, ακρατικής κοινωνίας. Είναι το όπλο της πρωτοπορίας της εργατικής τάξης στην πάλη της να κερδίσει τη πλειοψηφία στην προοπτική της ανατροπής του καπιταλισμού. Η κυρίαρχη τάξη έχει το κράτος της και όλους τους θεσμούς της για να διαιωνίσει τη κυριαρχία της, η εργατική τάξη χρειάζεται μια εξίσου συγκεντρωτική δύναμη για να την συντρίψει. Η δουλειά των επαναστατών δεν είναι να προσπαθούν να αναπαράγουν στο εσωτερικό της οργάνωσης τους τη κοινωνία του μέλλοντος -εδώ ταιριάζει η αποστροφή του Μαρξ «δεν δίνω συνταγές από τις κουζίνες του μέλλοντος»- αλλά να σφυρηλατούν το «εργαλείο» που θα βοηθήσει την τάξη να εκπληρώσει τις ιστορικές δυνατότητές της.

Ο Αλ. Χρύσης με το βιβλίο του καταθέτει μια πολύτιμη συμβολή, από τη σκοπιά του επαναστατικού μαρξισμού, σε μια συζήτηση που μόλις ανοίγει και που θα πρέπει να συνεχιστεί.

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: