RSS Feed

Ο ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΙ Η ΚΡΙΣΗ

του Φάνη Παπαδάτου

19/10/2008, εφημερίδα ΠΡΙΝ 

Αποτυχία των τεχνικών απόσπασης υπεραξίας

ΠΤΩΣΗ ΠΟΣΟΣΤΟΥ ΚΕΡΔΟΥΣ

Φαίνεται ότι οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις έχουν καταστεί σύμφυτο χαρακτηριστικό του σύγχρονου παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, στο πλαίσιο του οποίου εξέχοντα ρόλο διαδραματίζει το πλασματικό-χρηματικό κεφάλαιο. Σχεδόν μια εικοσαετία που χαρακτηρίζεται από συνεχείς χρηματοπιστωτικές κρίσεις στις οποίες έχουν χαθεί δισεκατομμύρια επί δισεκατομμυρίων, το κόστος των οποίων κάθε φορά καλούνται να πληρώσουν οι εργαζόμενοι με την χειροτέρευση των όρων εργασίας τους (μισθοί, ωράρια, ασφάλιση). Πράγμα που συνεπάγεται την αύξηση του βαθμού εκμετάλλευσης τους από το κεφάλαιο και το γενικότερο περιορισμό δικαιωμάτων και κατακτήσεων.

Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και η εισδοχή της στο παγκοσμιοποιημένο πλέον σύστημα του καπιταλισμού, η ουσιαστική ένταξη στο ίδιο σύστημα και των χωρών του Τρίτου Κόσμου, όπως της Ινδίας, αλλά κυρίως της Κίνας, έδωσαν στο κεφάλαιο τεράστιες δυνατότητες επέκτασης και εμβάθυνσης της εκμετάλλευσης και απόσπασης υπεραξίας, σε όλες τις μορφές, σε μια νέα και πρωτόγνωρη κλίμακα. Η υπερπροσφορά εργατικής δύναμης έδωσε, (και στο βαθμό που δεν υπάρχει άνοδος τον επιπέδου της ταξικής πάλης, δίνει ακόμα) τη δυνατότητα στο κεφάλαιο να ρίξει στον Καιάδα τμήματα της εργατικής τάξης (αναθεωρώντας εκ βάθρων την πολιτική διαχείρισης της εργατικής δύναμης), με αντίτιμο, όμως, εξαιτίας της αύξησης της συχνότητας των κρίσεων, να τίθεται σε κίνδυνο η μακροχρόνια σταθερότητα του ίδιου του πολιτικού του συστήματος (ως αποτέλεσμα της υπερσυσσώρευσης του κεφαλαίου που οδηγεί στην πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους). Στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομίας, από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 οι υψηλοί ρυθμοί οικονομικής μεγέθυνσης που παρατηρήθηκαν, συντηρήθηκαν, αρχικά, κυρίως εξ’ αιτίας της τεχνικής προόδου, δηλαδή, σύμφωνα με τη μαρξιστική πολιτική οικονομία, χάρη στην αύξηση της απόσπασης της λεγόμενης σχετικής υπεραξίας, (που όμως καθώς προχωρούσε η συσσώρευση οδήγησε σε αύξηση της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου και σε υπερσυσσώρευση), η οποία στη συνέχεια άρχισε να υποκαθίσταται σε ολοένα και μεγαλύτερη έκταση κυρίως από την εφαρμογή τεχνικών απόσπασης απόλυτης υπεραξίας σε μία προσπάθεια καθυστέρησης και αντιστροφής των συνεπειών της αύξησης της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου και της συνέπειας της, που είναι η πτώση τον ποσοστού κέρδους.»

 

Ο νέος συνδυασμός τεχνικών απόσπασης σχετικής και απόλυτης υπεραξίας, με αυξημένη συμμετοχή των δεύτερων, έφερε μια νέα επιτάχυνση της διαδικασίας συσσώρευσης, και οδήγησε στη δημιουργία της μεγαλύτερης χρηματιστηριακής «φούσκας» από την δεκαετία του 1920. Μετά από μια περίοδο καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων η συσσώρευση παρουσιάζει σημεία κόπωσης. Το πρόβλημα στην κτηματαγορά προέκυψε γιατί ο αμερικανικός καπιταλισμός ασθμαίνει.

Ο ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΙ Η ΚΡΙΣΗ

Προκειμένου να γίνει πιο κατα­νοητός ο ρόλος και η σημασία των τεχνικών απόσπασης απόλυτης υπεραξίας και τι σημαίνουν αυτές για τους εργαζόμε­νους, θα πρέπει να τονιστεί ότι, σύμφω­να με τον Μαρξ, οι καπιταλιστές μπο­ρούν να χρησιμοποιήσουν ορισμένες τε­χνικές σε μια προσπάθεια να καθυστε­ρήσουν ή και να αναστείλουν τα αποτε­λέσματα του νόμου της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους. Σε μακροοικονο­μικό επίπεδο, η υπεραξία που παράγεται σε μια χρονική περίοδο είναι ίση με τη διαφορά (μετρημένη σε όρους αξίας), α­νάμεσα στο συνολικό χρόνο εργασίας των απασχολουμένων εργατών και στο χρόνο εργασίας που πρέ­πει να αφιερώσουν οι εργάτες στην παραγωγή των προϊόντων που είναι απαραίτητα για τη δια­τήρηση του βιοτικού τους επιπέ­δου. Οι καπιταλιστές μπορούν, ε­πομένως, να αυξήσουν την υπεραξία που αποσπούν σε μια χρονική περίοδο με τους παρακάτω τρόπους: Πρώτο, αν αυ­ξηθεί η διάρκεια της εργάσιμης ημέρας. Δεύτερο, αν αυξηθεί η ένταση της εργα­σίας. Τρίτο, αν μειωθεί το βιοτικό επίπε­δο των εργατών. Και τέταρτο, αν αυξηθεί ο αριθμός των απασχολούμενων ερ­γατών. Στις τέσσερις αυτές περιπτώσεις που η απόσπαση υπεραξίας αυξάνεται χωρίς να έχουν μεταβληθεί οι τεχνικές συνθήκες παραγωγής, αυξάνεται η από­σπαση απόλυτης υπεραξίας.

• Η αλόγιστη χρήση του πλασματικού -χρηματικού κεφαλαίου στηρίχθηκε στην «αναστολή» του νόμου της αξίας και απέτυχε

Όμως η χρήση των τεχνικών απόσπα­σης απόλυτης υπεραξίας έχει όρια. Η αύξηση των ωρών εργασίας, η εντατικοποί­ηση της καθώς και η μείωση του βιοτικού επιπέδου των εργαζομένων προσκρούουν τόσο σε βιολογικούς όσο και σε κοι­νωνικούς περιορισμούς. Η αύξηση του α­ριθμού των απασχολουμένων, εξάλλου, προσκρούει στο όριο της πλήρους απα­σχόλησης του εργατικού δυναμικού σε συνδυασμό με την αύξηση της τιμής της εργασιακής δύναμης πάνω από την αξία της, καθώς αυξάνεται η ζήτηση για εργα­τικά χέρια και μειώνεται ο εφεδρικός στρατός των ανέργων. Περαιτέρω, ιδιαί­τερη μνεία σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο θα πρέπει να γίνει για τη σημασία του πλασματικού-χρηματικού κεφαλαίου, το οποίο παίζει πρωτεύοντα ρόλο στην προώθηση και επιτάχυνση της διαδικασίας συσσώρευσης για το κεφάλαιο συνολικά, το βάθεμα της εκμετάλλευσης των εργα­ζομένων, τη διατήρηση και αύξηση της κερδοφορίας στην τρέχουσα συγκυρία. Από αυτή την άποψη, πρέπει να τονιστεί η δυνατότητα της χρηματοπιστωτικής σφαίρας να συνεχίζει να παράγει κέρδη, συμβάλλοντας στην διατήρηση ή και αύ­ξηση της μάζας των κερδών, ακόμα και όταν η διαδικασία της πραγματικής συσ­σώρευσης αντιμετωπίζει προβλήματα. Δηλαδή, ακόμα και όταν ο συνδυασμός τεχνικών απόσπασης απόλυτης και σχετι­κής υπεραξίας έχει φθάσει στα όρια του και ο νόμος της αξίας κάνει απειλητική την παρουσία του, θέτοντας σε κίνδυνο την κερδοφορία του κεφαλαίου. Βέβαια, το τίμημα για αυτή τη «διευκόλυνση» της χρηματοπιστωτικής σφαίρας είναι η συ­γκάλυψη και το βάθεμα των αντιφάσεων στο επίπεδο της πραγματικής συσσώρευ­σης, που τελικά είναι και η σφαίρα όπου πρωτογενώς αποσπάται η υπεραξία, με τελικό αποτέλεσμα την επίταση των προ­βλημάτων υπερσυσσώρευσης, που οδήγη­σαν και στην τρέχουσα ιστορικών δια­στάσεων κρίση.

Ιστορικά, η αμερικανική οικονομία υ­πήρξε η πιο προηγμένη από την άποψη της εφαρμογής τεχνικών απόσπασης σχετικής υπεραξίας στο πλαίσιο του κα­πιταλισμού. Καθώς, όμως, επιχει­ρήθηκε από τα μέσα της δεκαε­τίας του 1990 και μετά, να επιτα­χυνθεί η συσσώρευση (και να ξε­περαστούν τα προβλήματα που δημιουργούσε στην κερδοφορία η αύξηση της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου), σιγά-σιγά οι τεχνικές α­πόσπασης απόλυτης υπεραξίας άρχισαν να παίρνουν την σκυτάλη σε σχέση με τις τεχνικές απόσπασης σχετικής υπερα­ξίας, με ότι αυτό συνεπάγεται για τις ερ­γασιακές σχέσεις. Ο νέος συνδυασμός τεχνικών απόσπασης σχετικής και από­λυτης υπεραξίας, με αυξημένη συμμετο­χή των τεχνικών απόσπασης απόλυτης υ­περαξίας, έφερε μια νέα επιτάχυνση της διαδικασίας συσσώρευσης, και οδήγησε στη δημιουργία της μεγαλύτερης μέχρι τότε χρηματιστηριακής φούσκας από την δεκαετία του 1920, που επηρέασε κατά κύριο λόγο τις τιμές των μετοχών της λεγόμενης «νέας οικονομίας», οι οποίες α­ποτελούσαν και την αιχμή του δόρατος της συσσώρευσης.

Στο πλαίσιο της «νέας οικονομίας» ή­ταν, που για πρώτη φορά έγινε αντιληπτό ότι και ο νέος συνδυασμός τεχνικών από­σπασης σχετικής και απόλυτης υπερα­ξίας είχε όρια, καθώς η χρήση των τεχνι­κών απόσπασης απόλυτης υπεραξίας, πο­λύ σύντομα προσέκρουσε στους βιολογι­κούς και κοινωνικούς περιορισμούς που χαρακτηρίζουν την εφαρμογή τους. Έτσι χρειάστηκε να συμπληρωθούν με την εκτεταμένη χρήση του πλασμα-τικού-χρηματικού κεφαλαίου. Η φούσκα διογκώθηκε εξαιτίας της ταχύτητας επέκτασης της προσφο­ράς πιστωτικού χρήματος και συν­δυάστηκε τόσο με την αύξηση του χρέους των νοικοκυριών σε δυσθε­ώρητα ύψη, όσο και με δραματική επιδείνωση του ελλείμματος του ι­σοζυγίου των τρεχουσών συναλλα­γών. Όταν η φούσκα «έσπασε» (εξ’ αιτίας των αυξήσεων της ορ­γανικής σύνθεσης του κεφαλαίου και της πτώσης του ποσοστού κέρ­δους που επιταχύνθηκε από την κρίση του πλασματικού-χρηματικού κεφαλαίου), την άνοιξη του 2000, η αμερικανική οικονομία α­ντιμετώπιζε τον κίνδυνο να εισέλ­θει σε βαθύτατη ύφεση.

Όμως η ύφεση που ακολούθησε το 2001 δεν ήταν ιδιαίτερα έντονη. Η απο­φυγή της βαθιάς ύφεσης εξασφαλίστηκε μέσω μέτρων, όπως ο συνδυασμός φοροα­παλλαγών και επεκτατικής δημοσιονομι­κής πολιτικής. Από την πλευρά της νομι­σματικής πολιτικής, η κατάσταση αντιμε­τωπίστηκε με την ταχύτερη και πιο εκτε­ταμένη χαλάρωση της νομισματικής πολι­τικής στην ιστορία των ΗΠΑ, ωθώντας τα πραγματικά επιτόκια σε αρνητικά επίπε­δα για πρώτη φορά από το 1970. Αυτή ό­μως η επιτυχημένη αποφυγή της ύφεσης συνεπαγόταν το κόστος της διατήρησης ό­χι μόνο των ανισορροπιών που είχαν οδηγήσει σε αυτή, αλλά και το επιπλέον πρό­βλημα της υπερβάλλουσας ρευστότητας στην οικονομία (λόγω της παρατεταμένης διατήρησης χαμηλών επιτοκίων) που οδή­γησε στην ανεξέλεγκτη συμπεριφορά των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Έτσι, το τέλος της χρηματιστηριακής φούσκας διαδέχθηκε η φούσκα των ακι­νήτων ως το νέο προνομιακό πεδίο επέ­κτασης του χρηματικού κεφαλαίου σε συνθήκες χαμηλών επιτοκίων, προκειμέ­νου να διατηρηθεί η κερδοφορία του κεφαλαίου. Αυτή ακριβώς η κατάσταση έ­κρυβε στο εσωτερικό της τους όρους μιας νέας κρίσης, καθώς η συσσώρευση τώρα πια στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην «αναστολή» της λειτουργίας του νό­μου της αξίας με την αλόγιστη επέκταση του πλασματικού-χρηματικού κεφαλαίου. Αυτή η κρίση, επίσημα τουλάχιστον, φαί­νεται να βρίσκεται σε εξέλιξη από το πε­ρασμένο καλοκαίρι και δεν είναι άλλη α­πό την κρίση των λεγόμενων «δανείων χαμηλής πιστοληπτικής διαβάθμισης» ή «δανείων των φτωχών». Η θρυαλλίδα που την πυροδότησε ήταν η ξαφνική ανα­κάλυψη ότι έχουν αυξηθεί σημαντικά τα προβλήματα αποπληρωμής των στεγαστι­κών δανείων μειωμένης εξασφάλισης. Τα δάνεια αυτά δίνονταν σε άτομα με ιδιαί­τερα χαμηλό εισόδημα, έχοντας προκα­ταβάλλει πολύ μικρό ποσοστό της αξίας του ακινήτου που αγόραζαν (5% ή και λι­γότερο). Επιπλέον, δίνονταν με εγγύηση του ιδίου του ακινήτου και με υψηλότερα (και συνήθως κυμαινόμενα) επιτόκια λό­γω της χαμηλής πιστοληπτικής ικανότη­τας των δανειζόμενων. Μέχρι πρόσφατα τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα στις ΗΠΑ μπορούσαν να χρηματοδοτούν την αποπληρωμή τέτοιων στεγαστικών δανεί­ων με δύο τρόπους: Πρώτο, μέσω της αύ­ξησης των ωρών εργασίας τους, (όπως ε­πισημάναμε οι ΗΠΑ είναι πρωταγωνι­στής σε αυτή την κούρσα, τα τελευταία χρόνια). Ο λόγος γι’ αυτό, είναι ότι κάτι τέτοιο είναι ιδιαίτερα προσοδοφόρο για το κεφάλαιο συνολικά, καθώς οι επιπλέ­ον ώρες εργασίας συμβάλλουν στην από­σπαση επιπλέον υπεραξίας από τους εργαζόμενους. Δεύτερον, καθώς μέχρι πρό­σφατα οι τιμές των ακινήτων αυξάνο­νταν, η εξυπηρέτηση αυτών των δανείων γινόταν πιο εύκολη (μέσω αναχρηματο­δοτήσεων), ενώ πολλοί δανειολήπτες πω­λούσαν τα ακίνητα που είχαν αγοράσει, εισπράττοντας ποσά μεγαλύτερα από το συνολικό ποσό που έπρεπε να καταβά-λουν προκειμένου να αποπληρώσουν τα δάνεια τους. Το πρόβλημα στην αμερικα­νική οικονομία άρχισε να εμφανίζεται ό­ταν η Κεντρική Τράπεζα άρχισε να αυ­ξάνει τα επιτόκια, κάνοντας πιο δύσκολη των αποπληρω­μή αυτών των δανείων, αλλά και λόγω προβλημάτων στο ε­πίπεδο αυτού που, στα αστικά οικονομικά, ονομάζεται «πραγματική οικονομία» ή για τον μαρξισμό αποτελεί το παραγωγικό κεφάλαιο. Φαί­νεται δηλαδή, ότι ύστερα από μια αρκετά μακρά περίοδο καπιταλιστικών αναδιαρθρώ-σεων, που αύξησαν τη συμμετοχή στη συσσώρευση των τε­χνικών απόσπασης απόλυτης υπεραξίας, αυξάνοντας δρα­ματικά το βαθμό εκμετάλλευ­σης και τα κέρδη, για μια α­κόμη φορά η συσσώρευση παρουσιάζει σημεία κόπω­σης. Μάλιστα, αρκετοί αμερι­κανοί μαρξιστές οικονομολό­γοι, σε διάφορες πρόσφατες εμπειρικές μελέτες, υποστηρίζουν ότι η τάση του πο­σοστού κέρδους να πέφτει ξαναρχίζει να ενισχύεται σε σχέση με τις προαναφερ­θείσες αντίρροπες δυνάμεις που κινητο­ποιήθηκαν από τις αναδιαρθρώσεις. Εξ’ αιτίας των παραπάνω, τα υψηλότερα επι­τόκια, ενώ ωφελούν την πλευρά των χρη­ματοπιστωτικών δραστηριοτήτων του κε­φαλαίου, κάνουν πιο δύσκολα τα πράγ­ματα για την πλευρά των παραγωγικών δραστηριοτήτων του, με το να αυξάνουν το κόστος των επενδύσεων του παραγω­γικού κεφαλαίου. Το γεγονός αυτό ενί­σχυσε την τάση για ύφεση της αμερικανι­κής οικονομίας στο σύνολο της, καθώς τελικά, το παραγωγικό κεφάλαιο είναι αυτό που πρωτογενώς αποσπά την υπε­ραξία, μέρος της οποίας αναδιανέμεται μέσω της πληρωμής τόκων στο χρηματικό κεφάλαιο. Δηλαδή, το πρόβλημα στην κτηματαγορά προέκυψε γιατί συνολικά ο αμερικανικός καπιταλισμός ασθμαίνει και επομένως η εργατική τάξη και τα λαϊ­κά και μεσαία στρώματα δεν διαθέτουν επαρκή εισοδήματα.

Διεθνής κρίση του χρηματοπιστωτικού συστήματος

  ΑΝΕΠΑΝΟΡΘΩΤΗ ΒΛΑΒΗ ΣΤΟ «ΑΕΡΟΠΛΑΝΑΚΙ»ΤΗΣ ΑΣΥΔΟΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

Σήμερα, η κρίση στην αμερι­κάνικη κτηματαγορά έχει μετατραπεί σε κρίση του διεθνούς χρηματοπιστωτι­κού συστήματος. Αυτό έγινε όχι μόνο γιατί κινδυνεύουν οι χρηματο­πιστωτικοί οργανισμοί που έχουν δώσει τέτοια επισφαλή δάνεια (τα οποία άλ­λωστε δεν είναι παρά το 14% των στε­γαστικών δανείων στις ΗΠΑ), αλλά για­τί με βάση αυτά τα δάνεια το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα (και όχι μό­νο το αμερικανικό) είχε ανοίξει σε διε­θνή κλίμακα, πολλαπλασιαστικά μέσα από τη δημιουργία ειδικών παραγώγων προϊόντων, μία σειρά άλλες δραστηριό­τητες κερδοφορίας που τώρα και αυτές, με τη σειρά τους κινδυνεύουν. Δημι­ουργήθηκε δηλαδή μια κατάσταση ντό­μινο. Οι τράπεζες (αμερικανικές κατά βάση, αλλά και ξένες) εξέδιδαν τα στε­γαστικά δάνεια, τα οποία στη συνέχεια τιτλοποιούσαν πουλώντας τα σε διάφο­ρους καπιταλιστές-κερδόσκόπους (περι­λαμβανομένων και «ταμείων αντιστάθ­μισης κινδύνου» – τα λεγόμενα Χετζ Φάντς). Περαιτέρω, η πώληση αυτών των τίτλων εξασφάλιζε ρευστό με το οποίο οι τράπεζες εξέδιδαν ακόμη περισσότε­ρα στεγαστικά δάνεια. Το «αεροπλανά­κι» παρουσίασε τις πρώτες «βλάβες» ό­ταν παρουσιάσθηκαν τα προβλήματα στην αποπληρωμή των δανείων μειωμέ­νης εξασφάλισης και μια σειρά τράπεζες βρέθηκαν αντιμέτωπες με μαζικές αιτήσεις ρευστοποίησης των τίτλων που είχαν πουλήσει στους διάφορους κερδο­σκόπους. Ταυτόχρονα προέκυψαν ανη­συχίες και για την κεφαλαιακή επάρ­κεια, όχι μόνο των κερδοσκοπικών ορ­γανισμών που αγόραζαν τέτοια προϊό­ντα αλλά και των τραπεζών αυτών κα­θαυτών που υπήρχε υπόνοια ότι είχαν χρηματοδοτήσει τέτοιους οργανισμούς. Ως αποτέλεσμα προκλήθηκε κρίση εμπι­στοσύνης, και οι τράπεζες ουσιαστικά έ­παψαν να δανείζουν η μία την άλλη βρα­χυκυκλώνοντας τις κυριότερες διατρα­πεζικές αγορές (σε ΗΠΑ, Ευρώπη, και Βρετανία), πράγμα που επιδείνωσε το πράγματα ακόμα περισσότερο.

ΑΝΕΠΑΡΚΗ ΜΕΤΡΑ

Αδύνατο το οριστικό ξεπέρασμα της κρίσης

  αύξηση εκμετάλλευσης

Περαιτέρω, το πρόβλημα πέρασε και στις διεθνείς κεφαλαιαγορές γιατί οι τράπεζες είναι εισηγμένες σε αυτές και μάλιστα με σημαντική βαρύτητα. Επισημαίνεται, ότι οι κίνδυνοι είναι τεράστιοι, καθώς όταν μια τράπεζα αντιμετωπίσει πρόβλημα, τότε εν­δεχομένως να κινδυνεύσουν και μια σειρά επιχειρήσεις που αυτή έχει δανειοδοτήσει (πολλές εκ των οποίων είναι επίσης εισηγ­μένες στα χρηματιστήρια), ακόμη και αν α­πό μόνες τους δεν είχαν προβλήματα. Μια άλλη ενδιαφέρουσα πτυχή βρίσκεται στο ό­τι, το διάστημα μέχρι και λίγο πριν από την εκδήλωση της κρίσης (Ιούλιος 20007), είχε σημειωθεί μια άνοδος των χρηματιστηρίων, λόγω ενός κύματος εξαγορών και συγχω­νεύσεων επιχειρήσεων οι οποίες πραγματο­ποιούνταν μέσω κερδοσκοπικών οργανι­σμών (Χετζ Φαντς). Η χρηματοδότηση αυ­τού του τύπου των δραστηριοτήτων υπήρξε ανάλογη με αυτή των επισφαλών στεγαστι­κών δανείων. Οι κερδοσκοπικοί οργανισμοί δανείζονταν από τις τράπεζες και οι τράπε­ζες τιτλοποιούσαν και πωλούσαν τα δάνεια σε τρίτους για να αντλήσουν ρευστότητα και να κάνουν επιπλέον δάνεια. Καθώς ό­μως αυξανόταν η ανησυχία για την επίπτω­ση που θα είχε η τυχόν εισδοχή των ΗΠΑ σε ύφεση για την παγκόσμια οικονομία, φαίνε­ται ότι το κύμα εξαγορών ανεστάλη και οι τράπεζες γίνονταν πιο επιφυλακτικές στις χρηματοδοτήσεις τους, ενώ οι κερδοσκοπι­κοί οργανισμοί, που αυτοτροφοδοτούνταν μέσω των εξαγορών, αντιμετωπίζουν ένα ε­πιπλέον πρόβλημα. Το συνδυασμένο αποτέ­λεσμα είναι η ένταση των προβλημάτων στον τραπεζικό τομέα σε ΗΠΑ και Ευρώπη, με τις χρεοκοπίες των κυριότερων τραπε­ζών του δυτικού καπιταλισμού, γεγονός που οδήγησε στην εξαγγελία των πρωτοφανών, από την εποχή της κρίσης του 1929 -1933, προγραμμάτων διάσωσης, η αναταραχή και νευρικότητα στα χρηματιστήρια. Οι κεντρι­κές τράπεζες παρενέβησαν και παρεμβαί­νουν με χορήγηση ρευστότητας σε μια προ­σπάθεια να εξομαλύνουν την κατάσταση στη διατραπεζική αγορά, γεγονός που βρα­χυχρόνια τουλάχιστον στέφθηκε από σχετι­κή επιτυχία. Στη συνέχεια όμως, η απότομη υποχώρηση των χρηματιστηριακών δεικτών οδήγησε τόσο την αμερικανική Κεντρική Τράπεζα, όσο και ταυτόχρονα, τις κεντρικές Τράπεζες της Ευρώπης, Βρετανίας, Σουηδίας και Ελβετίας, σε μια πρωτοφανή στην ιστορία του καπιταλισμού, μη προγραμματι­σμένη, μεγάλη μείωση επιτοκίων, προκειμέ­νου να βοηθηθούν οι χρηματοπιστωτικές α­γορές και η παγκόσμια οικονομία.

Παρόλα αυτά, ο πρόδηλα δομικός χαρα­κτήρας της κρίσης μάς οδηγεί στην εκτίμη­ση, ότι όχι μόνο τα νομισματικά μέτρα και τα προγράμματα αναπλήρωσης των χαμένων κεφαλαίων των τραπεζών σε βάρος των ερ­γαζομένων, αλλά ακόμα και ο συνδυασμός τους με δημοσιονομικά μέτρα, δεν πρόκει­ται να οδηγήσει στην ουσιαστική άμβλυνση των προβλημάτων που έχουν προκύψει, αν δεν υπάρξουν και νέα διαρθρωτικά μέτρα στην κατεύθυνση της αύξησης του βαθμού εκμετάλλευσης που θα δώσει νέα υπεραξία για να καλυφθούν οι απώλειες. Φυσικά για άλλη μια φορά οι εργαζόμενοι θα κληθούν «ελλείψει άλλου καθίσματος να καθίσουν στο άδικο». Όσο για το οριστικό ξεπέρασμα της δομικής κρίσης υπερσυσσώρευσης που χαρακτηρίζει το σύγχρονο καπιταλισμό από την δεκαετία του 1970, συνέχεια και κορύ­φωση της οποίας είναι η σημερινή ιστορι­κών διαστάσεων χρηματοπιστωτική κρίση, με τέτοιου είδους μέτρα, εκτιμούμε ότι δεν είναι εφικτή. Ο λόγος είναι ότι, ιστορικά, η σημαντικότερη πηγή αυξήσεων της υπερα­ξίας, ειδικά μετά τα πρώτα στάδια ανάπτυ­ξης του καπιταλισμού, υπήρξαν οι μεταβο­λές στις τεχνικές μεθόδους παραγωγής. Στο βαθμό που η αύξηση της υπεραξίας δεν στηρίζεται κατά κύριο λόγο στην απόσπαση σχετικής υπεραξίας, τότε δεν μπορούμε να πούμε ότι μια κρίση υπερσυσσώρευσης ξε­περάστηκε.

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: