RSS Feed

ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΜΑΣ – ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΡΗΓΜΑ ΤΟΥ ΟΚΤΩΒΡΗ

Εντός του μέλλοντός μας-Το μεγάλο ρήγμα του Οκτώβρη

του Κ.Μάρκου

21 Οκτωβρίου 2007, εφημερίδα ΠΡΙΝ

Αν η Κομμούνα του Παρισιού αποτελεί την πρώιμη «έφοδο στον ουρανό» του κομμουνισμού, ο Οκτώβρης αποτελεί την πρώτη κομμουνιστική έφοδο στη Γη. Κι αν ο γαλλικός Μάης’επιχείρησε να εγκαθιδρύσει τη «φαντασία στην εξουσία», ο Οκτώβρης επιχείρησε να καταργήσει την εξουσία στην κοινωνία, στις υλικές σχέσεις. Ο Μαρξ μετέτρεψε το σοσιαλισμό από ουτοπία σε επιστήμη, ο Λένιν και οι σύντροφοι του μετέτρεψαν την επιστήμη του σοσιαλισμού σε επαναστατική μαζική δράση εκατομμυρίων εργατών. Το μεγάλο ρήγμα του Οκτώβρη, το μέγεθος και το βάθος των μετασχηματισμών που προκάλεσε, καθόρισε την ταξική πάλη στη Σοβιετική Ένωση. Καθόρισε τον ίδιο τον χαρακτήρα της κοινωνίας της. Σαν υπολειπόμενο έστω γονίδιο επέδρασε στην παγκόσμια ταξική πάλη, στις μεταλλάξεις του καπιταλισμού. Η πορεία της επανάστασης και της Σοβιετικής Ένωσης κρίθηκε στην ταξική πάλη γύρω από το εξής δίλημμα: Επαναστατική κομμουνιστική ολοκλήρωση των μετασχηματισμών του Οκτώβρη ή αντεπαναστατική καπιταλιστική αναστροφή τους; Η απάντηση είναι γνωστή. Όμως, οποιαδήποτε υποβάθμιση, παραγνώριση ή αγνόηση αυτού που ονομάζουμε «μεγάλο ρήγμα» του Οκτώβρη, κόβει το νήμα που δένει την ιστορία των επαναστάσεων με τη νέα έφοδο στον κομμουνισμό, η οποία προετοιμάζεται στην εποχή μας. Χωρίς τον Οκτώβρη, την κατανόηση τόσο της νίκης όσο και της ήττας του, δεν μπορεί να αποδώσει καμία προσπάθεια κομμουνιστικής επαναθεμελίωσης. Αυτό ισχύει για όλα τα επαναστατικά εγχειρήματα και, σήμερα, πολύ περισσότερο για το ΝΑΡ, για την υπέρβαση της κρίσης του και την πορεία μετασχηματισμού του ή όχι σε μια σύγχρονη εργατική οργάνωση της κομμουνιστικής επανεξόρμησης. Η Οκτωβριανή Επανάσταση άνοιξε για πρώτη φορά στην ιστορία τη δυνατότητα της μετάβασης στον κομμουνισμό. Ωστόσο, έμεινε ανολοκλήρωτη. Δεν έκανε το ποιοτικό βήμα για μια πλήρη ανατροπή και κατάργηση των καπιταλιστικών σχέσεων. Το σπέρμα της κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής, της κοινωνικής διεύθυνσης της παραγωγής, της. πλήρους εργατικής δημοκρατίας καταπνίγηκε. Από ένα σημείο και μετά, νέες εκμεταλλευτικές δομές παγιοποιήθηκαν. Μια νέα ταξική κυριαρχία σταθεροποιήθηκε. Για να ολοκληρωθεί με την παλινόρθωση των κλασικών καπιταλιστικών σχέσεων. Η πορεία του οκτωβριανού ρήγματος αποδεικνύει την επιστημονική ορθότητα της πρόβλεψης του Μαρξ ότι μετά την επανάσταση και την κατάληψη της εξουσίας και μέχρι το σοσιαλισμό, μεσολαβεί μια ολόκληρη ιστορική «μεταβατική περίοδος», όπου συνυπάρχουν ανταγωνιστικά και με άλλη μορφή, οι νέες σοσιαλιστικές τάσεις και σχέσεις, μαζί με τις κλονισμένες αλλά όχι εξαφανισμένες αστικές σχέσεις. Και μάλιστα, με τις αστικές σχέσεις να κυριαρχούν ακόμη στην παραγωγή και άρα να εκδηλώνονται στη σφαίρα της πολιτικής, στο νέο εργατικό κράτος, παρά την επαναστατική ηγεμονία που δεν έχει ακόμη σταθεροποιηθεί. Το ζήτημα του «ποιος – ποιον» δεν λύνεται λοιπόν με ένα μονόπρακτο «κατάληψης της εξουσίας», αλλά με την επαναστατική διαδικασία ή οποία συνεχίζεται. Η ταξική σύγκρουση είναι οξύτατη και οδηγεί στην επικράτηση είτε των σοσιαλιστικών σχέσεων είτε των μεταμορφωμένων αστικών σχέσεων. Η ποιοτική αντιδραστική τομή, η οποία αντιστρέφει το βέλος του Οκτώβρη, αρχίζει στα τέλη της δεκαετίας του ’20, συνεχίζεται και παγιώνεται στη δεκαετία του ’30. Ολοκληρώνεται με τον πόλεμο, αποκρυσταλλώνεται σε αυτό που ονομάζεται «υπαρκτός σοσιαλισμός». Στην κοινωνία αυτή ηγεμονεύει και τελικά επικρατεί μια νέα ιδιότυπη κρατική αστική τάξη. Η κλονισμένη «παλιά» αστική τάξη, στηριζόμενη στα «χιλιάδες νήματα» που διαθέτει στην παραγωγή, στη διάθεση χρήματος, γνώσης και σχέσεων που διατηρούσε μετά την επανάσταση, όπως έγραψε ο Λένιν, αναγεννάται, μεταμορφώνεται, φορά «σοβιετικό» ακόμη και «λενινιστικό» μανδύα, διαβρώνει σταδιακά και τελικά σφετερίζεται το κράτος από τους εργάτες. Από εκεί και πέρα κινείται κυρίως με βάση την ανάγκη να κλείσει οριστικά το ρήγμα του Οκτώβρη. Να ξηλωθούν οι κατακτήσεις, να ακυρωθεί η δυναμική των μετασχηματισμών που είχαν σοσιαλιστική και κομμουνιστική κατεύθυνση. Ή να μετατραπούν σε άδειο κέλυφος, σε εξαρτήματα, σε γραφειοκρατικούς θεσμούς. Η κοινωνία αυτή δεν ήταν σοσιαλιστική. Η σοβιετική κοινωνία μετατράπηκε σε μια ταξική, εκμεταλλευτική κοινωνία με ιδιόμορφες, ιδιότυπες καπιταλιστικές σχέσεις, χωρίς αυτοτελή ιστορική προοπτική. Πού έγκειται όμως η ιδιομορφία, η ιδιοτυπία; Στο γεγονός ότι, ενώ έχει βασικά καπιταλιστικά χαρακτηριστικά, δεν λειτουργεί κυρίως με τους κλασικούς νόμους αξιοποίησης της κερδοφορίας του κεφαλαίου. Λειτουργεί με βάση το συσχετισμό της ταξικής πάλης που κληροδότησε η επανάσταση. Από εκεί και πέρα, η πολιτική και κοινωνική ζωή της ΕΣΣΔ χαρακτηρίζεται από τη διαπάλη εντός της νέας ιδιότυπης αστικής τάξης και μάλιστα με τη μορφή της πολιτικής, σταλινικής τρομοκρατίας: Η ηγεμονία της κρατικής, γραφειοκρατικής μερίδας της αμφισβητείται από τα ανερχόμενα αστικά στρώματα της παραγωγής (διευθυντές, τεχνικοί, νέα μικροαστική διανόηση της παραγωγής κ.λπ.) τα οποία επιδιώκουν το οριστικό κλείσιμο του ρήγματος και την τελική παλινόρθωση των «κλασικών» καπιταλιστικών σχέσεων. Με βάση αυτή την αντίθεση μπορεί να ερμηνευθεί η άνοδος και η πτώση του χρουστσοφισμού και μετέπειτα, του μπρεζνιεφισμού. Στη δεκαετία του ’80 οι ηγεμονικές πλέον αστικές δυνάμεις της παραγωγής, ο Γκορμπατσόφ, ο Γιάκοβλεφ και η νέα αστική διευθύνουσα διανόηση, ζητούν από τη γραφειοκρατία όλη την εξουσία. Σαρώνουν τους συμβιβασμούς που πρότεινε ο Λιγκατσόφ, γεννούν τον Γιέλτσιν και την κλίκα του, παλινορθώνουν τις κλασικές καπιταλιστικές σχέσεις. Από την δεκαετία του 1930-40, η νέα αστική τάξη κινείται με στόχο τη συντήρηση του ιδιότυπου εκμεταλλευτικού καθεστώτος της. Δηλαδή, με στόχο την αντιμετώπιση του κινδύνου μια νέας επαναστατικής απόπειρας, όχι μόνο στο εσωτερικό του, αλλά και σε διεθνές επίπεδο. Και η βοήθεια στο Βιετνάμ, στην Κούβα, στα κομμουνιστικά κόμματα; Το πράττει γιατί είναι αναγκασμένη να παίζει διαρκώς το ρόλο του συνδετικού κρίκου ανάμεσα στις επαναστατικές τάσεις, ώστε να ηγεμονεύει επί αυτών, να τις αποτρέπει, ώστε να διατηρεί το καθεστώς της και να το προστατεύει από νέους διεθνείς επαναστατικούς κλονισμούς. Από αυτή τη σκοπιά, δεν συμφωνούμε με τις απόψεις που υποστηρίζουν ότι αυτές οι κοινωνίες ήταν «σοσιαλισμός», είτε υπαρκτός, είτε γραφειοκρατικός, είτε πρώιμος, είτε ανολοκλήρωτος, είτε οποιοδήποτε άλλο είδος σοσιαλισμού. Οι θεωρίες αυτές, παρότι κινούνται από την πρόθεση υπεράσπισης του Οκτώβρη, παραγνωρίζουν την αναγκαιότητα της «μεταβατικής περιόδου» μετά την επανάσταση και μέχρι το σοσιαλισμό. Έτσι, βαφτίζουν «σοσιαλισμό» τον ταξικό ανταγωνισμό ανάμεσα στις σοσιαλιστικές – κομμουνιστικές σχέσεις παραγωγής από τη μια, και στις αστικές από την άλλη. Ταυτίζοντας δε τη μεταβατική περίοδο με το σοσιαλισμό υποβαθμίζουν το δεύτερο από πρώτη βαθμίδα του κομμουνισμού σε μια απλή μετεπαναστατική «φάση» και τελικά τον δυσφημούν ανεξάρτητα από τις προθέσεις τους. Ειδικά η εκδοχή του «υπαρκτού σοσιαλισμού» αφήνει ανοικτό το δρόμο για τις θεωρίες των σταδίων με τις οποίες «απολογήθηκε» η ιδιότυπη κρατική αστική τάξη της ΕΣΣΔ για τις συμμαχίες της με τη μικρή αστική τάξη στο εσωτερικό της και με τις δήθεν εθνικές αστικές τάξεις ή με τους «καλούς» ιμπεριαλιστές στις διεθνείς σχέσεις. Από την άλλη πλευρά, οι θεωρίες περί «κρατικού καπιταλισμού», παρότι σε ένα βαθμό ανταποκρίνονται σε ορισμένα χαρακτηριστικά της σοβιετικής κοινωνίας μετά το 1930-40, κατά τη γνώμη μας παραγνωρίζοντας τη βασική ιδιοτυπία αυτών των καθεστώτων, υποβαθμίζουν το βάθος των επαναστατικών μετασχηματισμών, του ρήγματος του Οκτώβρη. Πολιτικά, χάνουν ή αδυνατίζουν έτσι τη σύνδεση τους με τα κομμουνιστικά χαρακτηριστικά του. Παράλληλα, δεν είναι τυχαίο ότι πολλά από αυτά τα ρεύματα ενώ διατηρούσαν (και ορισμένα ακόμη διατηρούν) μια προνομιακή σχέση με τη σοσιαλδημοκρατία, χάνουν την αναγκαιότητα επαφής και επίδρασης στα ρεύματα του ρεφορμιστικού κομμουνιστικού κινήματος και άρα μετασχηματισμού της βάσης τους. Τέλος, οι θεωρίες που υποστηρίζουν ότι η σοβιετική κοινωνία συνιστούσε έναν καινοφανή ιστορικά «ιδιαίτερο τρόπο παραγωγής», κινούνται κατά τη γνώμη μας έξω από την οπτική του μαρξισμού, ο οποίος υποστη¬ρίζει ότι μεταξύ καπιταλισμού και σοσιαλισμού – κομμουνισμού δεν μπορεί να υπάρξει άλλος τρόπος παραγωγής. Ο Οκτώβρης, η πορεία του, το καθεστώς που γέννησε και η ήττα του ήταν αποτέλεσμα ενός μοναδικού συνδυασμού των αντικειμενικών και υποκειμενικών συνθηκών της εποχής του. Μέσα σε αυτές υπάρχει η αντικειμενική κατάσταση της εργατικής τάξης του μονοπωλιακού καπιταλισμού και στην ειδική μορφή του, το ρωσικό «αδύνατο κρίκο» της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Υπάρχει η υποκειμενική κατανόηση, το επίπεδο συνείδησης, η κατάσταση των πρωτοποριών της. Υπάρχουν οι εγγενείς αδυναμίες της επαναστατικής θεωρίας, αλλά και τα σκόπιμα «λάθη» του αντεπαναστατικού εκφυλισμού της. Η αποκρυπτογράφηση του πρωτότυπου, σε κάθε περίοδο, συνδυασμού μεταξύ «αντικειμενικού – υποκειμενικού», από το 1917 μέχρι το 1991, αποτελεί την ιστορία της ταξικής πάλης στην Σοβιετική Ένωση. Απάντηση στα αίτια της νίκης και της ήττας του Οκτώβρη δεν μπορεί να δώσει ούτε ο «αντικειμενισμός» ούτε ο «βολονταρισμός». Η ιστορία του Οκτώβρη και της ΕΣΣΔ αποτελεί ένα πολύτιμο «αποθηκευμένο αρχείο», ένα κόκκινο DVD που μας κληροδοτήθηκε και χωρίς το οποίο κανείς δεν μπορεί να ταξιδέψει στις «ψηφιακές» λεωφόρους των μελλοντικών επαναστάσεων. Δεν ήταν οι «αντικειμενικές νομοτέλειες», αλλά οι σωστές ή λαθεμένες επιλογές των πρωτοποριών, η υποκειμενική επαναστατική δράση, που χάραξαν ανεξίτηλα αυτό το «αρχείο» της ιστορίας. Από την άλλη, οι επιλογές αυτές δεν πραγματοποιήθηκαν πάνω σε μια αυθαίρετη βολονταριστική «βούληση», αλλά πάνω στις δυνατότητες και τα όρια ενός «σκληρού δίσκου», ενός «χαρντγουέαρ»: της εποχής η οποία αποδόθηκε με τον όρο «μονοπωλιακός καπιταλισμός – ιμπεριαλισμός». Αυτός ο «σκληρός δίσκος» διαμόρφωσε νέες επαναστατικές δυνατότητες αλλά και σημαντικούς φραγμούς στην ανάπτυξη της επαναστατικής πάλης. Που έχουν να κάνουν με το επίπεδο ανάπτυξης των αντιφάσεων του καπιταλισμού της εποχής εκείνης, το επίπεδο «διάλυσης», αντιδραστικότητας και καταστροφικότητας των αντιφάσεων του. Που δεν είχαν φτάσει στο επίπεδο της σημερινής, χωρίς προηγούμενο «ωρίμανσης», στον ολοκληρωτικό καπιταλισμό της εποχής μας. Ο επαναστατικός μαρξισμός αναπτύσσεται ανάμεσα στον «αντικειμενισμό – βολονταρισμό» που αποτελούν, ας πούμε, τις δυο όχθες που οριοθετούν το βασικό ρεύμα του. Και θα «αποδείξει» την ορθότητα της ερμηνείας του για τον Οκτώβρη και την ΕΣΣΔ στο πεδίο της ταξικής πάλης του παρόντος και του μέλλοντος· για το ορθό ή το λάθος θα «αποφασίσει» τελικά η επαναστατική δράση εκατομμυρίων εργατών επιβεβαιώνοντας ή απορρίπτοντας θεωρίες με το κριτήριο της πράξης. Με αυτή την έννοια το μεγάλο ρήγμα του Οκτώβρη δεν έκλεισε οριστικά. Και δεν θα κλείσει ποτέ. Είναι εντός τον μέλλοντος μας.

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: