RSS Feed

ΤΟ ΛΕΝΙΝΙΣΤΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΚΑΙ Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ

του Πέτρου Παπακωνσταντίνου

1/11/1998, εφημερίδα ΠΡΙΝ

ΤΟ ΛΕΝΙΝΙΣΤΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΚΑΙ Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ

Η φετινή επέτειος της Οκτωβριανής επανάστασης βρίσκει το κόκκινο χρώμα να πρωταγωνιστεί και πάλι, μετά από μια δεκαετία απόσυρσης, στις πασαρέλες της διεθνούς πολιτι­κής μόδας. Σε τέσσερις μεγάλες ευ­ρωπαϊκές χώρες -Γαλλία, Ιταλία, Σουηδία και Ρωσία- τα επίσημα ΚΚ είναι εταίροι του κυβερνητικού συνασπισμού. Μαρξιστές ή μαρξίζοντες διανοητές, όπως ο Χάμπερμας στη Γερμανία και ο Χομπσμπάουμ στην Αγγλία, επιστρατεύ­ονται σε ρόλο ιδεολογικών «γκουρού» της ανυπόληπτης σοσιαλδημο­κρατίας. Ένας απροσδόκητος αντί-καπιταλιστικός οίστρος έχει κατα­λάβει τους μέχρι  χθες Απόστολους της νεοφιλελεύθερης ορθοδοξίας, μηδέ εξαιρουμένων των μεγιστάνων των διεθνών χρηματιστηρίων, σαν τον Σόρος. Ακόμα και ο πολύς Χένρι Κίσινγκερ γίνεται μάντης κακών, διακρίνοντας στον σκοτεινό ορίζο­ντα του παγκόσμιου συστήματος, το φάντασμα ενός «νέου Μαρξ». Έχο­ντας απομακρυνθεί για καιρό στα ακραία δεξιά όρια της κοινωνικής θηριωδίας, το εκκρεμές της αστικής πολιτικής δείχνει έτοιμο να κινηθεί προς πιο «αριστερές» κατευθύνσεις που ανέχονται, αν δεν επιδιώκουν κιόλας, λελογισμένες δόσεις Κέινς και λίγο άρωμα Μαρξ στο κατά βά­ση πάντα νεοφιλελεύθερο κοκτέιλ.

Αντίθετα με τον Μαρξ, ο Λένιν δεν φαίνεται να κινδυνεύει από πα­ρόμοια κύματα ανεπιθύμητης, όσο και υποκριτικής, «εκτίμησης». Ζω­ντανός και νεκρός, είχε πάντατο α­νεκτίμητο προνόμιο να συγκεντρώ­νει το φαρμακερό μίσος όλων των εχθρών της μισθωτής εργασίας. Αυτό που ποτέ δεν του συγχωρήθη­κε από την επίσημη ιστορία, ιδεολο­γία και πολιτική, δεν ήταν, βέβαια, ούτε ο «Μακιαβελισμός», ούτε η «ολοκληρωτική νοοτροπία», αλλά, πολύ απλά η ιστορική νίκη του λενι­νιστικού ρεύματος, που έδειξε ότι όχι μόνο ο αγώνας, αλλά και η ανα­τροπή, όχι μόνο η επανάσταση, αλ­λά και η εργατική εξουσία, είναι χειροπιαστές δυνατότητες του σύγ­χρονου εργατικού κινήματος. Ο Λέ­νιν ως ιστορικό πρότυπο, αλλά πά­νω απ’ όλα το λενινιστικό ρεύμα στο σύνολο του, έχει πολύ δηλητη­ριώδη αγκάθια για να μπορούν να το καταπιούν όσοι αντιμετωπίζουν με συγκαταβατική συμπάθεια την Αριστερά του αγώνα και της ήττας, των καλών προθέσεων και των κα­κών αποτελεσμάτων, των μεγάλων οραμάτων και των μικρών αποφά­σεων, την ακίνδυνη Αριστερά των «ντεσπεράντο », που μπορεί να στοχάζεται για μια αιωνιότητα και να τα χάνει όλα σε μια μέρα.

Πιο πολύ κι από τους εχθρούς του, όμως, ο Λένιν έχει δυσφημιστεί, και συνεχίζει να δυσφημείται, από αυτούς που ορκίζονται στο όνο­μα του. Ταριχευμένος για δεκαετίες στο ιδεολογικό μαυσωλείο του επί­σημου «λενινισμού», εισέπραξε τη φθορά μιας εκμεταλλευτικής και κα­ταπιεστικής γραφειοκρατίας, που μετέτρεψε μια ζωντανή -και γι’ αυτό αντιφατική- επαναστατική θεωρία σε κρατική θρησκεία. Αλλά και σή­μερα, θα τρίζουν τα κόκαλα του με­γάλου επαναστάτη, όταν τα πορτρέτα του παρατάσσονται στην Κόκκινη Πλατεία δίπλα στον Στάλιν, το Χρι­στό και τον Τσάρο, όταν κοσμούν τις αίθουσες συνεδρίων που ψηφίζουν υπέρ της λιτότητας του Πρόντι και του Ντ’ Αλέμα στη Ρώμη, ή μετατρέ­πονται σε «εικονίσματα», που νομι­μοποιούν κάθε είδους καιροσκοπι­κές συνεργασίες με τις αστικές πολι­τικές δυνάμεις στην Αθήνα.

Η πραγματικότητα λέει ότι οι ριζοσπαστικές αριστερές δυνάμεις της εποχής μας, μετά τις αλλεπάλλη­λες κρίσεις και διασπάσεις της τε­λευταίας δεκαετίας, βρίσκονται σε μια κατάσταση παρόμοια με εκείνη των σοσιαλιστικών ομίλων, μετά την διάλυση της μαρξιστικής Α’ Διε­θνούς και πριν την αναγέννηση του επαναστατικού κομμουνιστικού κι­νήματος του αιώνα μας. Από την άλλη πλευρά, είναι αλήθεια ότι η καταλυτική κρίση του σύγχρονου ο­λοκληρωτικού καπιταλισμού, το βά­θος και τις συνέπειες της οποίας μό­λις αρχίζουμε να ψυχανεμιζόμαστε δημιουργεί προϋποθέσεις για μια γνήσια «επιστροφή» της Αριστεράς στο ιστορικό προσκήνιο, όχι μόνο ως ηθικής και κοινωνικής, αλλά και ως πολιτικής και πραγματικά ανα­τρεπτικής δύναμης. Σ’ αυτό το μετα­βατικό σταυροδρόμι, όπου τα χει­ρότερα έχουν περάσει αλλά τα κα­λύτερα δεν έχουν έρθει ακόμα, η θεωρητική προετοιμασία αποτελεί βασική προϋπόθεση για μια πολιτι­κή «επιστροφή» που δεν θα μοιάζει με φάρσα μετά την τραγωδία.

Όπως είναι γνωστό, ο όρος «λενινισμός» επινοήθηκε από τον Στά­λιν μετά το θάνατο του Λένιν. Ο Λέ­νιν δεν είχε ποτέ για τον εαυτό του την ιδέα του «θεωρητικού» (στις κομματικές του ταυτότητες προτι­μούσε να δηλώνει «δημοσιογρά­φος» ή «δημοσιολόγος»), αλλά του επαναστάτη πολιτικού που καθορί­ζει τις προτεραιότητες και προσφέ­ρει τα κίνητρα της θεωρητικής του ε­νασχόλησης. Γράφει την «Ανάπτυξη του καπιταλισμού στη Ρώμη» στις αρχές του αιώνα για να πολεμήσει τις εχθρικές για την εργατική επα­νάσταση απόψεις των ναρότνικων περί «κοινοτισμού». Με τον «Ιμπε­ριαλισμό» καταπιάνεται, όταν έχει ξεσπάσει ήδη ο Α’ Παγκόσμιος Πό­λεμος και ο Λένιν διαβλέπει τη δυ­νατότητα να ξεπηδήσει, μέσα από τη χαραμάδα των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων, η σοσιαλιστική επανά­σταση στην Ευρώπη. Το «Κράτος και Επανάσταση» γράφεται λίγες ε­βδομάδες πριν τον Οκτώβρη, όταν τα καθήκοντα της νέας εργατικής ε­ξουσίας εγγράφονται ήδη στην ημε­ρήσια διάταξη. Η θεωρία αποτελεί για τον Λένιν την εκ των ων ουκ ά­νευ βάση της εργατικής πολιτικής, αλλά η πολιτική δεν αποτελεί απλό «πόρισμα» των «θεωρημάτων» του μαρξισμού. Ανατρεπτικός επί της ουσίας απέναντι στον Μαρξ, όταν χρειάζεται, ο Λένιν δεν διστάζει να αναθεωρεί εκ θεμελίων τις ίδιες τις δικές του κατασκευές -π.χ. στις «θέσεις του Απρίλη»- όταν η εξέλι­ξη της πραγματικής ταξικής πάλης δείχνει τις ανεπάρκειες των παλιών επεξεργασιών.

Στο «επιστημονικό κεκτημένο» του λενινιστικού ρεύματος (στο ο­ποίο, βέβαια, σημαντική συμβολή εί­χαν και μια σειρά άλλοι επαναστά­τες θεωρητικοί, όπως ο Τρότσκι, ο Μπουχάριν και η Λούξεμπουργκ) ανήκει ασφαλώς και η επεξεργασία της μαρξιστικής θεωρίας της διαρ­κούς επανάστασης. Έχοντας ζήσει σε μια περίοδο μεγάλων αστικών ε­παναστάσεων εναντίον της φεου­δαρχίας, ο Μαρξ έβλεπε τη δυνατό­τητα του προλεταριάτου να συμμα­χήσει στον «πρώτο γύρο» της επα­νάστασης με την αστική τάξη ενα­ντίον των φεουδαρχών και του κλή­ρου, και στη συνέχεια να παλέψει ε­ναντίον της με τη σημαία των αυτο­τελών κοινωνικών του επιδιώξεων. Στην καινούργια εποχή του ιμπερια­λισμού, όπου η αστική τάξη προβάλ­λει σαν ανοιχτά αντιδραστική, ακό­μη κι όπου υπάρχουν ανοιχτά αστικοδημοκρατικά προβλήματα, οι μπολσεβίκοι κάνουν το μεγάλο άλ­μα, θέτοντας ως άμεσο στρατηγικό στόχο, χωρίς ενδιάμεσα στάδια, τη δικτατορία του προλεταριάτου. Η ε­πανάσταση για το λενινιστικό ρεύμα -σε αντίθεση με την στρατηγική των «σταδίων» του Στάλιν, του Δημητρόφ και των επιγόνων- ακόμα κι αν αρχίζει σαν δημοκρατική, εξε­λίσσεται σε σοσιαλιστική, ξεκινά σε εθνική κλίμακα, διευρύνεται σε διε­θνή και ολοκληρώνεται σε παγκό­σμια, είναι δηλαδή διαρκής με τη δι­πλή έννοια, σε πλάτος και σε βάθος.

Ο καθορισμός της σοσιαλιστικής επανάστασης ως άμεσης στρατηγι­κής επιδίωξης δεν σημαίνει να κλί­νει κανείς σε όλες τις πτώσεις την ε­πανάσταση και τον κομμουνισμό, ούτε να υποτιμά τα άμεσα, δημο­κρατικά προβλήματα που συγκινούν τα λαϊκά στρώματα. Όπως είναι γνωστό, η Οκτωβριανή επανάσταση έγινε με τα δημοκρατικά -και όχι «αμιγώς» σοσιαλιστικά- συνθήματα «Ψωμί – Γη – Ειρήνη», χωρίς τα ο­ποία ο στόχος «Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ» δεν θα είχε ούτε κοινωνικό περιεχόμενο ούτε κοινωνικούς απο­δέκτες. Η διαφορά των κομμουνι­στών με τους ρεφορμιστές δεν είναι ότι οι δεύτεροι ρίχνουν δημοκρατι­κά συνθήματα ενώ οι πρώτοι μηρυ­κάζουν απλώς την σοσιαλιστική ε­πανάσταση, αλλά ότι οι ρεφορμιστές προπαγανδίζουν τον αστικοδημοκρατικό τρόπο κατάκτησης αυτών των ζητημάτων, ενώ οι κομμουνιστές προβάλλουν τον επαναστατικό δρόμο, το πλαίσιο της εργατικής εξουσίας. Στις σημερινές συνθήκες των αναπτυγμένων καπιταλιστικών κρατών, για παράδειγμα, το ζήτημα της συνολικής αναδιανομής του πλούτου υπέρ της μισθωτής εργα­σίας και της δραστικής μείωσης του χρόνου εργασίας, που συνδέεται άρρηκτα με το προηγούμενο, είναι το υπ’ αριθμόν ένα δημοκρατικό πρόβλημα της εποχής μας. Η λύση του, όμως, δεν μπορεί να επιτευχθεί με καμιά «δημοκρατική κυβέρνηση» και με κανένα «αντιμονοπωλιακό μέτωπο», παρά μόνο με αντικαπιταλιστική επανάσταση.

Όλη η θεωρία και η πράξη του λενινιστικού ρεύματος είναι μια ζω­ντανή αναπαράσταση της διαλεκτι­κής σχέσης συμμαχιών και ηγεμο­νίας, εργατικού μετώπου και επανα­στατικής πρωτοπορίας. Ακόμα και επαναστατικά, διεθνιστικά ρεύματα, όπως εκείνο της Λούξεμπουργκ και του Λίμπκνεχτ, συχνά έπασχαν από την υπερβολική χαλαρότητα στο κόμμα και τον υπερβολικό σεχταρισμό στην πολιτική, με τραγικά απο­τελέσματα. Αντίθετα, ο Λένιν, έχο­ντας οικοδομήσει ένα κόμμα πραγ­ματικά ομοϊδεατών και όχι απλώς λέσχη συνάντησης διαφόρων ρευμά­των και φραξιών, δεν δίσταζε να προχωρήσει στις πιο τολμηρές συμ­μαχίες, πληρώνοντας το «εισιτήριο» που χρειαζόταν κάθε φορά για να πλησιάσει ευρύτερα κοινωνικά και πολιτικά ακροατήρια.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, αν ζούσε σήμερα, ο Λένιν θα αναθεω­ρούσε πολλά πράγματα από αυτά που μας κληροδότησε. Η διπλή ι­στορική εμπειρία της νίκης και της ήττας της Οκτωβριανής επανάστα­σης θέτει σε ισχυρή αμφισβήτηση σημαντικές και καθόλου δευτερεύ­ουσες πλευρές της λενινιστικής θε­ωρίας -όπως η σχέση κόμματος-τάξης, το σχήμα της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας και του αδύνατου κρίκου, η μονοπρόσωπη διεύθυνση στην πα­ραγωγή, ο ρόλος των Σοβιέτ και μια σειρά άλλων. Στο μεταξύ, η μετάλ­λαξη του ιμπεριαλισμού στον ολο­κληρωτικό καπιταλισμό της εποχής μας θέτει σοβαρότατα θεωρητικά και πολιτικά ζητήματα που δεν μπο­ρούσε, βέβαια, να προβλέψει η λε­νινιστική ανάλυση. Και από τις δύο αυτές πλευρές προκύπτει η ανάγκη μιας θετικής υπέρβασης του λενινι­στικού ρεύματος, με τη διατήρηση, σε ένα ανώτερο επίπεδο σκέψης και δράσης, του γόνιμου, επαναστα­τικού του πυρήνα. Αλλά τα ιστορικά ρεύματα δεν εξαντλούνται και δεν υπερβαίνονται με αποφάσεις «πολι­τικών γραφείων», ή έστω συνε­δρίων, όπως και δεν γεννιούνται με τέτοιες. Ο Γράκχος Μπαμπέφ ήταν «ο τελευταίος Ιακωβίνος» μέχρις ότου η Κομμούνα του Παρισιού τον αναδείξει στον «πρώτο κομμουνι­στή». Μέχρις ότου οι κοινωνικοί κλονισμοί του μέλλοντος δώσουν σχήμα, μορφή, σημαίες και εμβλήματα στο καινούργιο επαναστατικό υποκείμενο της εποχής μας, έχουμε κάθε λόγο να θέλουμε να μείνουμε λενινιστές, αλλά και να θέλουμε να υπερβούμε προς τα εμπρός τον λενινιστικό εαυτό μας.

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

One response »

  1. Λυπάμαι αλλά ο κ. Π. Παπακωνσταντίνου, αν θέλει να λέγεται αριστερός, μαρξιστής, ή ότι άλλο επίθετο προτιμά, δεν μπορεί αν θέλει να πάει παρακάτω να αποφύγει τον Στάλιν και μια ολόκληρη ιστορική περίοδο. Η διαγραφή με μια μονοκονδυλιά όλων αυτών, γνωστό κόλπο των μικροαστικών αντιλήψεων τμημάτων της αριστεράς, δεν οδηγεί πουθενά παρά στον στρουθοκαμηλισμό. Είτε το θέλει, λοιπόν, είτε όχι ο κ. Παπακωνσταντίνου, η επόμενη επαναστατική περίοδος θα περάσει μέσα από την κριτική, που θα ασκήσει στην περίοδο 1917-1989, ο διαλεκτικός και ιστορικός υλισμός. Όσο αφορά την θεωρία του ολοκληρωτικού καπιταλισμού, ας ρίξει μια ματιά στο υπεριμπεριαλισμό του Κάουτσκι και τα διάφορα άλλα μικροαστικά φληναφλήματα για να δει ότι τα θεωρητικά άλματα στο κενό δεν οδηγούν παρά στην Ίσκρα και το Λαφαζάνη.

    Απάντηση

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: