RSS Feed

ΟΙ ΠΡΟΒΕΣ ΤΕΛΕΙΩΝΟΥΝ, Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΧΙΖΕΙ!

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

 του Πέτρου Παπακων/νου

εφημερίδα ΠΡΙΝ, 9/11/1997

Ένας μπρατσωμένος σιδεράς πλάι στο αμόνι του, με το ένα χέρι να κρατάει στιβαρά τη βαρεία και το με το άλλο να χαιρετίζει τις αόρατες στρατιές των προλετάριων της οικου­μένης. Στο φόντο τα κόκκινα λάβαρα της Τρίτης Διεθνούς με το σύνθημα «Γεια σας σύντροφοι», γραμμένο σε μια ντουζίνα γλώσσες. Το παλιομο­δίτικο εξώφυλλο του περιοδικού εί­ναι αφιερωμένο, όπως ίσως θα περι­μένατε, στα 80 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση των μπολ­σεβίκων. Εκείνο που δύσκολα θα μαντεύατε είναι ότι αυτή η Ζντανοφικής έμπνευσης εικαστική σύνθεση δεν διακοσμεί την πρώτη σελίδα της εφημερίδας κάποιου περιθωριακού σταλινικού γκρουπούσκουλου, αλ­λά το εξώφυλλο του… αστικότατου γαλλικού περιοδικού διεθνούς ενη­μέρωσης Currier International!

Ο τίτλος εξηγεί την περίεργη αυτή επιλογή: «θα θάψουμε, επιτέλους, την Επανάσταση του Οκτώβρη;», α­ναρωτιούνται οι εκδότες, που παρα­τηρούν με κάποια έκπληξη, όπως ε­ξηγούν στις μέσα σελίδες, το απρό­σμενο «επαναστατικό υπόλειμμα» σε Δύση και Ανατολή, 80 χρόνια από τις «δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο» και 6 χρόνια από την αυτο­διάλυση της ΕΣΣΔ. Τα αλλόκοτα συ­μπτώματα συνεχίζουν να συσσωρεύ­ονται: Χιλιάδες άνθρωποι περιμένουν υπομονετικά μέσα στο ψοφόκρυο της Μόσχας για να προσκυνή­σουν την ταριχευμένη σορό του μεγά­λου νεκρού, που μάταια προσπάθησε να διώξει από την Κόκκινη Πλατεία ο Γέλτσιν. Οι «αμετανόητοι» κομμου­νιστές συμμετέχουν στις κυβερνήσεις δύο χωρών του γκρουπ των εφτά με­γάλων βιομηχανικών δυνάμεων του πλανήτη, προκαλώντας που και που σοβαρές πολιτικές κρίσεις. Ο Λένιν παραμένει ο πιο πολυδιαβασμένος συγγραφέας του 20ου αιώνα και τα 30 χρόνια από τη δολοφονία του Γκεβάρα ξεσηκώνουν μια θύελλα επανα­στατικού ρομαντισμού στους εικοσά­ρηδες και τους σαραντάρηδες της Ευρώπης, βγάζοντας απ’ τα ρούχα του τον συνήθως φλεγματικό Economist, που σταυροκοπιέται διερωτώμενος «πόας γίνονται ινδάλματα άνθρωποι που εξόφθαλμα έχουν πέσει τόσο έξω σ’ όλες τις προβλέψεις τους, σ’ όλα τα σχέδια τους;». Μήπως, τελικά, βια­στήκαμε να αναγγείλουμε το θάνατο της Επανάστασης; Μήπως έχουμε να κάνουμε με μια εκπληκτική περίπτω­ση νεκροφάνειας που κάποια μέρα θα φτάσει στο τέλος της;

Για να λέμε την αλήθεια, στο φως των πραγματικών πολιτικών δεδομέ­νων της εποχής μας, οι φόβοι αυτοί φαντάζουν κάτι παραπάνω από πρό­ωροι. Ο Ζιουγκάνοφ για την ώρα δεν χρησιμεύει παρά σαν σάκος του μποξ για τον μαφιόζικο καπιταλισμό της Άγριας Ανατολής, ενώ ο σύντρο­φος Μπερτινότι και ο κομαντάντε μάλλον θα καθυστερήσουν να ξεκι­νήσουν το αντάρτικο στις Άλπεις. Αλλά δεν παύεις να βρίσκεσαι μέσα σε μια αποθήκη εκρηκτικών, κι ένας αναπτήρας μπορεί να φέρει την κα­ταστροφή. Οι εκδότες του Courrier και του Economist ξέρουν ότι κυκλο­φορούν μέσα σ’ ένα απέραντο κοι­νωνικό ναρκοπέδιο, και το μίνι κραχ της περασμένης εβδομάδας προφα­νώς δεν ήταν το καλύτερο καταπραϋ­ντικό. Σ’ ένα τέτοιο αβέβαιο κόσμο, τα «επαναστατικά υπολείμματα» του παρελθόντος μπορεί να αποδειχθούν επικίνδυνη πολυτέλεια, πολύ περισ­σότερο που ο κόσμος έχει την κακή συνήθεια να παίρνει τις αριστερές η­γεσίες πιο σοβαρά απ’ ότι παίρνουν οι ίδιες τους εαυτούς τους.

               Επανάσταση και πραξικόπημα

Είναι, λοιπόν, ώρα να ξαναπιά­σουν δουλειά οι παροπλισμένοι ε­παγγελματίες του αντικομουνισμού. Ο Οκτώβρης του 1917, εξηγεί η ιτα­λική Ρεπούμπλικα και μηρυκάζει το Βήμα, δεν ήταν μια επανάσταση των εργατών, παρά μόνο ένα στρατιωτι­κό πραξικόπημα των μπολσεβίκων. Μια ιδιοτροπία, μια παρεκτροπή της ιστορίας, που έγινε δυνατή απλά χά­ρη στην ανικανότητα του τσαρισμού και την στρατηγική ιδιοφυΐα ενός αν­θρώπου, του Λένιν. Οι προβλέψεις του Μαρξ διαψεύστηκαν οικτρά: Η επανάσταση δεν ξέσπασε στις πιο αναπτυγμένες βιομηχανικά χώρες, όπως είχε προβλέψει ο συγγραφέας του «Κεφαλαίου» («Ο γάλλος θ’ αρ­χίσει, ο γερμανός θα συνεχίσει και ο άγγλος θα τελειώσει!»), αλλά σε κα­θυστερημένες, κατά κανόνα αγροτι­κές, περιοχές του πλανήτη. Κι όπου νίκησε, δεν το έκανε σαν κομμουνι­στική επανάσταση, αλλά σαν δημο­κρατική (όπως στη Ρωσία, όπου τα δύο βασικά συνθήματα του Οκτώβρη ήταν η γη και η ειρήνη) ή σαν εθνικοαπελευθερωτική (όπως στην Κίνα, στο Βιετνάμ, την Κούβα κλπ). Η «ερ­γατική επανάσταση» και πολύ περισ­σότερο η «εργατική εξουσία» υπήρ­ξε πολύ περισσότερο, λένε, στα κε­φάλια των διανοουμένων παρά στην πραγματική δράση των εργατών.

Αυτή η θεώρηση της ιστορίας βρί­σκει απήχηση όχι μόνο στην «απένα­ντι όχθη» αλλά και στις γραμμές της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς. Διανοούμενοι που θεωρούν τους εαυτούς τους μαρξιστές, γενικεύοντας τις επαναστατικές απόπειρες του 20ου αιώνα, υποστηρίζουν ότι η ερ­γατική τάξη είναι ικανή μόνο για αντικαπιταλιστικό αγώνα, όχι όμως και για την οικοδόμηση μιας νέας, σοσιαλιστικής κοινωνίας. Μπορεί να αντισταθεί, σαν καταπιεζόμενη τάξη που είναι, στο ζυγό του κεφαλαίου, δεν μπορεί όμως να γίνει φορέας ε­νός νέου πολιτισμού. Κάτι ανάλογο, συνεχίζουν, έγινε και στις αστικές επαναστάσεις που ανέτρεψαν τη φε­ουδαρχία: Οι καταπιεζόμενοι δου­λοπάροικοι ξεσηκώθηκαν πολλές φορές εναντίον των ευγενών, αλλά μόνο η αστική τάξη μπορούσε να γί­νει, όπως και έγινε, φορέας νέων κοινωνικών σχέσεων και νέου πολι­τισμού. Έτσι και σήμερα, αν υπάρ­χει ελπίδα για μια πραγματική κοι­νωνική αλλαγή, αυτή πρέπει να α­ναζητηθεί έξω από τις «οργανικές τάξεις» της παλιάς κοινωνίας (αστοί – εργάτες), κυρίως στη διανόηση και τη νεολαία. Οι εργάτες είναι πολύτι­μοι, αλλά μόνο σαν πολιορκητικός κριός για την κατεδάφιση του παλι­ού- προφανώς, η οικοδόμηση του καινούργιου θέλει πιο ντελικάτα χέ­ρια. Τώρα γιατί οι εν λόγω διανοού­μενοι ελπίζουν ότι η εργατική τάξη θα δεχτεί να παίξει το ρόλο της πρώτης ύλης στα δικά τους εργαστή­ρια του μέλλοντος, είναι κάτι που μας κρατάνε ζηλότυπα μυστικό. Ίσως, όσο δύσπιστοι εμφανίζονται για τις πολιτικές και πολιτιστικές δυνατότητες της εργατικής τάξης, άλλο τόσο πρόθυμοι είναι να της α­ναγνωρίσουν άφθαστο ψυχικό με­γαλείο και αλτρουισμό!

          

Πληβειακό μίσος και δημιουργική ουτοπία

Πρέπει να αναγνωρίσουμε, ό­μως, ότι αυτή η ανάγνωση της Ιστο­ρίας στηρίζεται σε ορισμένα πραγ­ματικά δεδομένα. Είναι αλήθεια ότι σε όλες τις μεγάλες επαναστάσεις του 19ου και του 20ούαιώνα, από την Κομμούνα και τον Οκτώβρη μέ­χρι την Ισπανική Δημοκρατία και την Κινέζικη Επανάσταση, η κομ­μουνιστική, εργατική πρωτοπορία αναπτυσσόταν μέσα στο θερμοκή­πιο ενός ευρύτερου αστικοδημοκρατικού κινήματος. Το γεγονός αυτό ε­ξηγεί γιατί στις προηγούμενες ιστο­ρικές περιόδους, μέχρι τα μέσα αυ­τού του αιώνα, ήταν πολύ πιο εύκο­λο να ξεσπάσει μια επανάσταση, αλλά και γιατί ήταν πολύ πιο δύσκο­λο όχι να φτάσει, αλλά ακόμα και να κινηθεί προς την σοσιαλιστική προοπτική. Η κοινωνική βάση της κομμουνιστικής προοπτικής ήταν σχετικά περιορισμένη, περικυκλωμένη από μια μικροαστική, συντηρητική κοινωνική «ενδοχώρα». Έτσι, κάποια στοιχεία «πραξικοπηματισμού», βολονταρισμού, ακόμα και τυχοδιωκτισμού ήταν αναπόφευκτα στην εναγώνια προσπάθεια των πρωτοποριών να σπάσουν τον α­σφυκτικό κορσέ των αντικειμενι­κών, οικονομικών και ιστορικών πε­ριορισμών.

Όλες οι κοινωνικές επαναστά­σεις έχουν δύο πρόσωπα: Το ταξικό μίσος και τη δημιουργική ουτοπία, την πληβειακή δράση των καταπιε­σμένων μαζών και τα οραματικά προτάγματα των πρωτοποριών, την καταστροφή του παλιού και τη δημι­ουργία του καινούργιου. Η αλήθεια είναι ότι, στις προηγούμενες επανα­στάσεις, αστικές και εργατικές, οι δύο αυτές πλευρές αναπτύσσονταν παράλληλα αλλά χώρια η μία από την άλλη. Οι στιγμές που η πρωτο­πόρο σκέψη συναντούσε την πρωτο­πόρο δράση, οι «αβράκωτοι» του Παρισιού τον Ροβεσπιέρο και τα σοβιέτ της Πετρούπολης τον Τρότσκι, ήταν οι φωτεινές αστραπές που έκοβαν με το μαχαίρι τα σκοτά­δια της ιστορίας, οι «ευλογημένες» στιγμές όπου όλα συνωμοτούσαν για να προχωρήσει η ανθρωπότητα πολλούς αιώνες μέσα σε λίγους μή­νες. Αλλά δεν μπορούσαν να κρατή­σουν πολύ. Στην άμπωτη της κοινω­νικής κοσμογονίας, οι δύο κόσμοι της ήταν καταδικασμένοι να χωρί­σουν ξανά, για να εκφυλιστεί η Επανάσταση σε καθεστώς, η πρωτο­πορία σε γραφειοκρατία και η χει­ραφετημένη βάση σε υποταγμένη μάζα. Τα λάθη των πρωτοποριών έ­παιξαν βέβαια το ρόλο τους, αλλά ο μαρασμός των επαναστάσεων ήταν, με τη μια ή την άλλη μορφή, προδια­γεγραμμένος: Η ανθρώπινη κοινω­νία δεν είχε δημιουργήσει ακόμα τις αντικειμενικές προϋποθέσεις της χειραφέτησης της.

       Κυριαρχία και ηγεμονία

Είναι λοιπόν σημαδεμένα τα χαρτιά; Είναι μοιραίο όλες οι μεγα­λειώδεις Ουτοπίες της ανθρώπινης χειραφέτησης να καταλήγουν στο ι­κρίωμα ενός Θερμιδόρ ή στο εκτε­λεστικό απόσπασμα ενός Βισίνσκι; Είναι καταδικασμένη στους αιώνες των αιώνων η εργατική τάξη να α­ποτελεί υποζύγιο της καπιταλιστι­κής εκμετάλλευσης ή, στην «καλύτε­ρη» περίπτωση, αναλώσιμο «πυρομαχικό» των σφετεριστών της εξου­σίας της;

Η απάντηση σε τέτοιου είδους ε­ρωτήματα δεν βρίσκεται ούτε στα ράφια της βιβλιοθήκης μας, ούτε στους ευσεβείς πόθους της όποιας α­ριστερής οργάνωσης, παρά μόνο στην Ιστορία- γιατί η Επανάσταση, αν πρόκειται στ’ αλήθεια για Επανά­σταση, δεν είναι ηθικό αίτημα ή πο­λιτική επιλογή αλλά ιστορική ανα­γκαιότητα. Μπορούμε να αναζητή­σουμε σπέρματα των τάσεων των ε­παναστάσεων του μέλλοντος μόνο στις μεγάλες κονωνικοπολιτικές κρί­σεις του 20ού αιώνα, και κυρίως του δεύτερου μισού του. Ιδιαίτερο ενδια­φέρον έχει, από αυτή τη σκοπιά, η ε­μπειρία από την καυτή δεκαετία 1965-1975, το τελευταίο κύμα απο­σταθεροποίησης του παγκόσμιου εκ­μεταλλευτικού συστήματος «από τα κάτω», στο μεταίχμιο του περάσμα­τος από τον «κρατικομονοπωλιακό καπιταλισμό» στον «ολοκληρωτικό καπιταλισμό» της σύγχρονης εποχής.

Οι γενικευμένες εξεγέρσεις που ξεσπάνε στις αναπτυγμένες βιομη­χανικές χώρες και σε χώρες της πε­ριφέρειας αυτή την δεκαετία (γαλ­λικός και γερμανικός Μάης του ’68, εξέγερση των μαύρων και αντιπολε­μικό κίνημα στις ΗΠΑ, δεκαετία καταλήψεων εργοστασίων και πα­νεπιστημίων στην Ιταλία, Άνοιξη της Πράγας, αντάρτικο των πόλεων, Πολιτιστική Επανάσταση στην Κίνα κλπ) αποτελούν, ουσιαστικά, τις τε­λευταίες επαναστατικές κρίσεις της προηγούμενης εποχής και τις πρώ­τες της επόμενης, ένα ιστορικό υβρί­διο με στοιχεία από το εργατικό κί­νημα του αιώνα που φεύγει και του αιώνα που έρχεται. Βασικός πρωτα­γωνιστής του ιστορικού δράματος αναδεικνύεται, μέσα από αυτό τον παγκόσμιο επαναστατικό κλονισμό, ο συνασπισμός εργατών, νεολαίας και μισθωτής διανόησης, που παίρ­νει τη θέση της παραδοσιακής «εργατοαγροτικής συμμαχίας» της λενι­νιστικής περιόδου. Τα πρωτοπόρο τμήματα της εργατικής τάξης τεί­νουν να συγχωνεύονται με τα πρωτοπόρα τμήματα των φοιτητών και της διανόησης, και αντίστροφα. Η ε­ποχή που ο σοσιαλισμός «έμπαινε στην εργατική τάξη απ’ έξω» (Λέ­νιν), για να ξαναβγεί έξω, έχει πια περάσει. Τώρα η εργατική τάξη έχει τη δυνατότητα να παράγει τους δικούς της οργανικούς διανοούμενους, την δική της εργατική πολιτική, τον δικό της σοσιαλισμό, ο οποίος «γεννιέται από μέσα» για να μείνει μέσα!

Φορέας των νέων παραγωγικών σχέσεων, παιδί της επιστημονικής -τεχνολογικής επανάστασης και των τεράστιων απελευθερωτικών δυνα­τοτήτων της, η σύγχρονη εργατική τάξη των μητροπόλεων έχει τη δυ­νατότητα να θέσει για πρώτη φορά στην ημερήσια διάταξη όχι μόνο το ζήτημα της εξουσίας (πολιτική επα­νάσταση) και της ιδιοκτησίας (οικο­νομική επανάσταση) αλλά, πιο μα­κριά, την κατάργηση του κοινωνι­κού καταμερισμού της εργασίας, που αποτελεί το βαθύ θεμέλιο όλων των εκμεταλλευτικών κοινωνιών. Όχι μόνο η διάκριση ανάμεσα σε α­στούς και προλετάριους, αλλά και οι διακρίσεις ανάμεσα σε χειρώνακτες και διανοουμένους, πόλη και χωριό, καθοδηγητές και καθοδηγούμενους, πολιτικούς και πολίτες, αναγνωρί­ζονται σαν συνώνυμα της αδικίας και της αλλοτρίωσης. Δεν είναι τυ­χαίο ότι η Πολιτιστική Επανάσταση της καθυστερημένης Κίνας βρήκε τόσο ένθερμους οπαδούς στην ανα­πτυγμένη Δύση. Με δυο λόγια, η ερ­γατική τάξη προβάλλει για πρώτη φορά πραγματικά ικανή όχι μόνο για την καταστροφή του παλιού, αλ­λά και για την οικοδόμηση του και­νούργιου. Το πληβειακό μίσος δεν συνυπάρχει απλώς, αλλά συγχωνεύ­εται με τη δημιουργική ουτοπία, ό­πως οι εργάτες της Ρενό με τους φοιτητές της Ναντέρ, οι Μαύροι Πάνθηρες με τους Τίπις, το «Προμηθεϊκό»-ηρωικό στοιχείο της Επανά­στασης με την «Απολλώνεια»- ελευθεριακή πλευρά της.

Στο νέο ιστορικό φόντο, η επα­νάσταση δεν είναι ένα μονόπρακτο έργο της πρωτοπορίας, αλλά μια πα­ρατεταμένη διαδικασία χρόνων, με αφάνταστα πολλούς σταθμούς, ανα­τροπές, μεταμορφώσεις, οπισθοχω­ρήσεις και εφόδους. Αντιμέτωπη με το παγκόσμιο «οικονομικό απαρ­τχάιντ» του πολυεθνικού κεφαλαί­ου, η σύγχρονη εργατική τάξη είναι «καταδικασμένη» να προσανατολι­στεί προς μια παρατεταμένη «δυα­δική εξουσία», να διαμορφώσει τα δικά της δίκτυα οικονομικής και πο­λιτικής πάλης, αλλά και κοινωνικής αλληλεγγύης, εκπαίδευσης και πολι­τισμού, σε ανταγωνισμό με την κυ­ρίαρχη τάξη και τον πολιτισμό της. Αυτή η νέου τύπου «διαρκής επανά­σταση» ξεπερνάει το ιστορικό δί­λημμα: «Μέσω της εξουσίας η ηγε­μονία» (Λένιν) ή «μέσω της ηγεμο­νίας η εξουσία» (ευρωκομουνισμός). Η πάλη για την εξουσία, δη­λαδή για τη συντριβή της αστικής κρατικής μηχανής και την εγκαθί­δρυση εργατικής δημοκρατίας, και η πάλη για την ηγεμονία, δηλαδή για την υπεροχή της επαναστατικής πολιτικής, ιδεολογίας, κουλτούρας και τρόπου ζωής στις γραμμές της μισθωτής εργασίας, είναι διαφορε­τικές πλευρές της ενιαίας, διαρκούς και παγκόσμιας επαναστατικής δια­δικασίας. Τη μορφή των μελλοντι­κών επαναστάσεων δεν μπορούμε ούτε καν να τη φανταστούμε, αλλά ένα πράγμα φαίνεται βέβαιο: ‘Όταν αρχίσει αυτή η παράσταση, οι πιο μεγαλειώδεις στιγμές του παρελθό­ντος θα μοιάζουν μπροστά της με αδέξιες πρόβες…

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: