RSS Feed

ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ «ΜΕΓΑΛΗ ΧΑΡΤΑ» ΤΩΝ ΛΑΙΚΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΩΝ

του Πέτρου Παπακωνσταντίνου

05/02/1995, εφημερίδα ΠΡΙΝ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ

 PARLIAMENTEE_533_355Η αξιοθρήνητη, κατά τα άλ­λα, συνεδρίαση της Βουλής με θέμα την αξιοπιστία των πολιτικών και η επιτά­χυνση των διαδικασιών γύρω από την Προεδρική εκλογή αναζωπύ­ρωσαν τις συζητήσεις περί συνταγ­ματικής αναθεώρησης και θεσμι­κών αλλαγών. Συζητήσεις που φαί­νεται να συναρπάζουν το κλειστό κύκλωμα των πολιτικών, των εκδο­τών, των συνταγματολόγων και άλ­λων ελίτ της εξουσίας, αλλά αφή­νουν παγερά αδιάφορη τη λαϊκή πλειοψηφία.

Θα έλεγε κανείς ότι όλοι οι επί­δοξοι αναμορφωτές προσπαθούν να αδειάσουν ένα πλημμυρισμένο ποτάμι με κουβαδάκια. Η κρίση της πολιτικής είναι αδύνατο να α­ντιμετωπιστεί με «θεσμικά» μέτρα στο κρατικό εποικοδόμημα, απλού­στατα γιατί οι ρίζες της βρίσκονται έξω από την πολιτική! Βρίσκονται πρωτίστως στην κοινωνία, στα τε­ράστια ναρκοπέδια της λαϊκής α­πόγνωσης και αγανάκτησης που δημιουργεί εδώ και δέκα τουλάχι­στον χρόνια η ανηλεής λιτότητα. Ακόμα και με τις πιο ριζοσπαστι­κές αλλαγές θεσμικού χαρακτήρα, με δεδομένη τη σημερινή οικονομι­κή πολιτική, το πολιτικό κατεστη­μένο δεν θα αποφύγει την εκκωφα­ντική κατάρρευση στο κοντινό μέλ­λον (κάτι καθόλου δυσάρεστο, αρ­κεί να μην πέσει στα κεφάλια μας!).

Είναι, άλλωστε, πασίγνωστο ότι το όποιο σύνταγμα και οι όποιοι θεσμοί δεν αποτελούν παρά προ­σωρινές αποτυπώσεις του αδιάκο­πα μεταβαλλόμενου συσχετισμού των κοινωνικών και πολιτικών δυ­νάμεων και μάλιστα από τη σκοπιά των κυρίαρχων δυνάμεων. Η Αγγλία, η χώρα με τον πιο σταθερό κοινοβουλευτισμό τους τελευταίους τρεις αιώνες, δεν έχει καν γρα­πτό σύνταγμα. Και στις ΗΠΑ, τη χώρα με το πιο φιλελεύθερο, ίσως, σύνταγμα, ένας κατεξοχήν δημο­κρατικός θεσμός, το δημοψήφισμα «από τα κάτω» (δηλαδή με πρωτο­βουλία ενός αριθμού πολιτών και με δεσμευτικό χαρακτήρα για τα όργανα της εξουσίας), χρησιμοποι­είται για τον απηνή κοινωνικό διωγμό της ισπανόφωνου μειονό­τητας στην Καλιφόρνια!

Αλλά γιατί να πάμε τόσο μα­κριά; Η ελληνική ολιγαρχία δεν ποδοπάτησε αδίστακτα το ίδιο της το σύνταγμα όποτε αυτό της στάθη­κε εμπόδιο; Το σύνταγμα και οι ι­σχύοντες νόμοι δεν πρόβλεπαν τον κρατικό έλεγχο της ραδιοφωνίας Χ και της τηλεόρασης όταν η κυβέρνηση Τζαννετάκη νομιμοποιούσε τα ιδιωτικά κανάλια; (Τι ειρωνεία της τύχης: Αυτή ήταν η πιο γενναία πράξη «ανυπακοής» της Αριστε­ράς απέναντι στο Καραμανλικό σύνταγμα από το ’74 και μετά!). Και δεν τσαλαπατούσαν το σύ­νταγμα όλα τα κόμματα, εκτός από το ΚΚΕ, όταν επικύρωναν, χωρίς μάλιστα να ρωτήσουν τον ελληνικό λαό, τη συνθήκη του Μάαστριχ, που βάζει το κοινοτικό δίκαιο πά­νω από το εθνικό; Φυσικά, τότε δεν τους ζήτησε το λόγο κανένα τηβεννοφόρο ανθρωπάκι. Για τις ελευθερίες του ελληνικού λαού ε­πρόκειτο, διάολε, όχι για το πορτο­φόλι της ολιγαρχίας.

Ο ακαδημαϊκός Αρ. Μάνεσης είχε απόλυτο δίκιο όταν έγραφε στο Βήμα της περασμένης Κυρια­κής: «Το γεγονός ότι σήμερα τίθεται από πολλές πλευρές ζήτημα αναθεώρησης του συντάγματος σημαί­νει ότι έχει μεταβληθεί ο συσχετι­σμός δυνάμεων που είχε αποτυπωθεί στο σύνταγμα το 1975 και κατά την αναθεώρηση του 1986». Μόνο που δεν τολμά να βγάλει τα πρό­δηλα συμπεράσματα από αυτή του τη θέση: Αφού ο συσχετισμός δυ­νάμεων στην κοινωνία έχει αλλά­ξει και πρέπει να αλλάξει ακόμα βαθύτερα, σύμφωνα με τους κρα­τούντες, σε αντιδραστική κατεύ­θυνση, ανάλογες θα είναι και οι προωθούμενες αλλαγές στο πολι­τικό εποικοδόμημα.

Αμφιβάλλει κανείς στα σοβα­ρά; Μήπως δεν έχουν δεσμευτεί οι αρμόδιοι να ευθυγραμμίσουν το ελληνικό δίκαιο με το κοινοτικό; Μήπως δεν συζητάει (τουλάχι­στον) η κυβέρνηση την πρόταση της Νέας Δημοκρατίας να δοθεί συνταγματική δυνατότητα για ι­διωτικά ΑΕΙ; Μήπως δεν έχουν ταχθεί μια σειρά δυνάμεις από ό­λο το πολιτικό φάσμα υπέρ ενός αυταρχικού Προεδρικού συστήμα­τος; Και πέρα απ’ αυτό: Ποιο εί­ναι το γενικότερο πολιτικό κλίμα της περιόδου που ζούμε; Ο Παπαθεμελής έχει αναλάβει εργολαβι­κά να καταργήσει το πανεπιστη­μιακό άσυλο. Η δικαστική μαφία φυλακίζει απεργούς, καταδιώκει μαθητές και συλλαμβάνει εφορια­κούς σε μια κυνική επίδειξη δύνα­μης. Κυβερνητικό νομοσχέδιο δί­νει τη δυνατότητα στην εκάστοτε αρχηγό ΓΕΕΘΑ να αποκτά υπε­ρεξουσίες προφασιζόμενος  εξωτε­ρική απειλή. Ακόμα και η απλή προκήρυξη εκλογών θεωρείται… «θανατηφόρο» πλήγμα κατά της οικονομίας από τον πρωθυπουργό. Όλα γύρω μας νοούν ότι ο α­χαλίνωτος «φιλελευθερισμός της α­γοράς», που κυριαρχεί παγκόσμια και στην Ελλάδα, γεννάει αναπό­φευκτα τον πολιτικό δεσποτισμό. Η κρίση της κοινοβουλευτικής α­στικής δημοκρατίας συμβαδίζει με την ανοιχτή εκδήλωση και ενίσχυ­ση όλων των στοιχείων της αντιδη­μοκρατικής ουσίας της.

Αυτή η πραγματικότητα θέτει την Αριστερά μπροστά σε καινού­ριες προκλήσεις. Το ιστορικό της φορτίο, σχετικά με τα λαϊκά δικαι­ώματα και ελευθερίες, είναι εξαι­ρετικά αντιφατικό: Πηγή περηφά­νιας και έμπνευσης, γιατί ανακα­λεί στη λαϊκή μνήμη την πρωτοπο­ριακή συμβολή των κομμουνιστών στην οργάνωση της ελληνικής ερ­γατικής τάξης, στην κατάκτηση δημοκρατικών και κοινωνικών ε­λευθεριών ιστορικής σημασίας, στην εμβρυακή λαοκρατική εξου­σία του ΕΑΜ, στην ανατρεπτική δημοκρατική πνοή της αντιδικτα­τορικής πάλης κ.λ.π. Αλλά και πηγή πολιτικών ενοχών και θεωρητικής αμηχανίας, καθώς η Αριστερά (μαζί κι εμείς οι ίδιοι στο παρελ­θόν) συνδύαζε το δεισιδαιμονικό σεβασμό στους δυτικούς κοινοβου­λευτικούς θεσμούς με την απολο­γητική στάση απέναντι στα γρα­φειοκρατικά καταπιεστικά καθε­στώτα των ανατολικών χωρών και με την καχυποψία απέναντι στην αυτόνομη πολιτική δράση των λαϊ­κών μαζών τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατολή.

Οικουμενική κυβέρνηση Ζολώτα

Οικουμενική κυβέρνηση Ζολώτα

Δεν είναι λοιπόν περίεργο που ενώ οι κομμουνιστές είχαν κατα­κτήσει μπροστά στα εκτελεστικά αποσπάσματα και τα έκτακτα στρατοδικεία συντριπτική ηθική υ­περοχή απέναντι στους αντιπά­λους τους στο πεδίο της δημοκρα­τίας, αισθάνονταν τη μεγαλύτερη ιδεολογική αβεβαιότητα και πολιτική μειονεκτικότητα ακριβώς σ’ αυτό το πεδίο! Όπως δεν είναι τυ­χαίο ότι τόσο το 1975 όσο και το 1985 -1986 τα κόμματα της Αρι­στεράς βρέθηκαν στην ουρά των συνταγματικών προτάσεων του ΠΑΣΟΚ, ψελλίζοντας τα γνωστά και τετριμμένα συνθήματα περί α­πλής αναλογικής, ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης (!), δημιουργίας ειδικής κοινοβουλευτικής επιτρο­πής άμυνας και εξωτερικής πολιτι­κής και εκδημοκρατισμού του στρατού (!!!).

Δεν έχουμε λόγους να πιστεύ­ουμε ότι, σ’ αυτή τη φάση, το ΚΚΕ θα κρατήσει μια στάση ουσιωδώς διαφορετική από ό,τι συνέβη σε προηγούμενες συγκυρίες (μακάρι να διαψευστούμε). Σε κάθε περί­πτωση, η βαθύτατη κρίση της αστι­κής πολιτικής είναι μια-καλή ευ­καιρία για τις ανατρεπτικές δυνά­μεις της Αριστεράς να προβάλουν μια δημοκρατική πρόταση απελευθερωτικής πνοής, στηριγμένη στην εμπειρία δυο αιώνων ταξικών α­γώνων και στην επιστημονική α­νάλυση της ίδιας της κοινωνικής ε­ξέλιξης.

Με άλλα λόγια, να επαναφέ­ρουν με σύγχρονους όρους τη δη­μοκρατική ουτοπία, που έθεσε για πρώτη φορά επί τάπητος η Κομ­μούνα του Παρισιού, αποπειράθη­κε να πραγματώσει η Οκτωβριανή Επανάσταση και προσέγγισαν μεγαλοφυώς, ξεπερνώντας κατά πο­λύ την εποχή τους, οι Μαρξ, Ένγκελς και Λένιν. Μια δημο­κρατική ουτοπία που έχει γίνει πια ρεαλιστική ιστορική δυνατότητα και, εν πάση περιπτώσει, εκατό χι­λιάδες φορές πιο ρεαλιστική από την «κάθαρση» της πολιτικής, το «συνδικαλισμό στα σώματα ασφα­λείας» και τη «δημοκρατική ΕΥΠ», που ορισμένοι επιμένουν να μηρυ­κάζουν ακόμα…

 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΜΙΑ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΟΥΤΟΠΙΑ

 ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗΣ

 Στην καθημερινή πολιτική πρα­κτική των παραδοσιακών αρι­στερών κομμάτων δεν έλειψαν ποτέ οι άμεσοι στόχοι (καλοί ή κακοί εί­ναι άλλο ζήτημα) υπεράσπισης και διεύρυνσης των δημοκρατικών κα­τακτήσεων. Στις καλύτερες εποχές τους, δεν έλειπε ούτε η επαγγελία για το ακαθόριστο μέλλον της απο­νέκρωσης του κράτους και της πολι­τικής στα πλαίσια της κομμουνιστι­κής κοινωνίας. Αλλά, από μόνη της μια τέτοια διακήρυξη ευγενικών πό­θων δεν διαφέρει ποιοτικά από τις διάφορες κοινωνικοπολιτικές ουτο­πίες των φιλοσόφων, από τον Πλά­τωνα μέχρι τον Μουρ κι από τον Χριστό μέχρι τον Χέγκελ.

Εκείνο το στοιχείο που ελάχιστη θέση κατείχε στα προγράμματα των αριστερών κομμάτων (ενώ απου­σίαζε παντελώς από την τρέχουσα προπαγάνδα και δράση τους) ήταν η Εργατική Δημοκρατία. Δηλαδή, το πολιτικό πρόγραμμα μιας επανα­στατημένης κοινωνίας που μόλις έ­χει ανατρέψει την πολιτική κυριαρχία της αστικής τάξης και αρχίζει αμέσως να κινείται προς την κατεύθυνση του κομμουνισμού, κάτω από τους ιστορικούς περιορισμούς που θέτουν η ανάπτυξη της οικονομίας και ο παγκόσμιος συσχετισμός δυνάμεων. (Πρόκειται για το μεταβατικό κράτος που οι κλασικοί του μαρξισμού είχαν ονομάσει «δικτα­τορία του προλεταριάτου», αγνοώ­ντας βέβαια τι θα επακολουθήσει στο όνομα της).

Η επεξεργασία, υπό το πρίσμα των σύγχρονων συνθηκών, ενός τέ­τοιου μεταβατικού προγράμματος δεν είναι, ασφαλώς, έργο αποκλει­στικά μιας εφημερίδας ή έστω μιας πολιτικής ομάδας και πολύ περισ­σότερο δεν γίνεται μεταξύ τυριού και αχλαδιού. Επειδή όμως επείγει να ξεφύγουμε από το επίπεδο των γενικών αρχών (που, επιτέλους, ού­τε την αντιπαράθεση διευκολύ­νουν), θα αποπειραθούμε να διατυ­πώσουμε, εντελώς ενδεικτικά, ορι­σμένους βασικούς άξονες μιας με­ταβατικής Εργατικής Δημοκρατίας:

1. Όλες οι εξουσίες όχι μόνο πηγάζουν από το λαό, αλλά ασκού­νται απευθείας από το λαό.

VIVE LA COMMUNEΠρόκειται για τη θεμελιώδη δια­φορά της Εργατικής Δημοκρατίας α­πό τον αστικό κοινοβουλευτισμό και γενικότερα από κάθε μορφή πολιτι­κής οργάνωσης των εκμεταλλευτι­κών κοινωνιών που γνώρισε η πολιτισμένη ανθρωπότητα. Ακόμα και το πιο φιλελεύθερο σύνταγμα αστικής κοινωνίας διαπνέεται από τη λογική της ανάθεσης και του σφετερισμού της εξουσίας (ανάθεσης από το λαό, σφετερισμού από την αστική τάξη): Ο λαός ψηφίζει κάθε 4 χρόνια, οι πολιτικοί κυβερνούν, οι γραφειο­κράτες της κρατικής μηχανής διοι­κούν και, φυσικά, οι αστοί εξουσιά­ζουν. Στην πράξη, αυτό το πνεύμα της παλιάς κοινωνίας (εδραιωμένο

και εφτάψυχο, μετά από χιλιετηρί­δες ιεραρχικών – γραφειοκρατικών κοινωνιών) επικράτησε και στη μετεπαναστατική Ρωσία, ύστερα από τα τρία πρώτα χρόνια της «ηρωικής εποχής» της: Αντί για την εξουσία των Σοβιέτ η εξουσία του κόμματος (κι ύστερα, του Πολιτικού Γραφεί­ου), αντί για την εργατική αυτοδια­χείριση η δικτατορική εξουσία του

διευθυντή ταυ εργοστασίου κ.λ.π.

Αντίθετα, η «ψυχή» της Εργατι­κής Δημοκρατίας είναι η σοσιαλι­στική αυτοκυβέρνηση του λαού (άλλο ζήτημα οι μορφές, οι ρυθμοί και τα μέσα αυτής της αυτοκυβέρνησης). Από αυτή την άποψη, ο Λένιν, στα πιο επαναστατικά πετάγ­ματα της σκέψης του, είχε απόλυτο δίκιο όταν υποστήριζε ότι στο ερ­γατικό κράτος θα αναβιώσουν, με ένα τρόπο, οι παραδόσεις της, πε­ριφρονημένης ως «πρωτόγονης» α­πό τους ρεφορμιστές, Δημοκρατίας της Αρχαίας Αθήνας, όπου όλη η ε­ξουσία (νομοθετική – δικαστική – ε­κτελεστική) ασκούνταν απευθείας από τους πολίτες, που εναλλάσσονταν (κατά κανόνα με κλήρωση) στα δημόσια αξιώματα. (Ακόμα κι όσοι καταλάμβαναν αιρετές θέσεις, που απαιτούσαν κάποιες ειδικές «τεχνικές» ικανότητες – π.χ. στρα­τηγοί – ήταν ανά πάσα στιγμή ανα­κλητοί και υπό τον έλεγχο της συ­νέλευσης των πολιτών).

2. Άμεσος στόχος, αλλά και προϋπόθεση της Εργατικής Δημο­κρατίας είναι να εξασφαλιστεί σε πανκοινωνική κλίμακα η δυνατό­τητα για 4 ώρες δουλειά – 4 ώρες ε­νασχόληση με τα δημόσια καθήκο­ντα – 8 ώρες ελεύθερο χρόνο – 8 ώ­ρες ανάπαυση!

MayDay1Με την εκ των υστέρων γνώση, η θαρραλέα αισιοδοξία του Λένιν ότι «και η τελευταία καθαρίστρια» θα μπορεί να διαχειρίζεται τις κρατικές υποθέσεις στο σοσιαλισμό, φαντάζει απλοϊκά ουτοπική. Η σοσιαλιστική αυτοκυβέρνηση απαιτεί ίσα ίσα να τείνει να εξαλειφθεί «και η τελευταία καθαρίστρια»: Όχι μόνο με την έννοια της κατά­κτησης, σε πανκοινωνική κλίμακα, ενός πολύ προχωρημένου «ελάχι­στου» πολιτιστικού – μορφωτικού ε­πιπέδου. Αλλά, κυρίως, με την έν­νοια της απελευθέρωσης της εργα­σίας από τις πιο καταπιεστικές, αλλοτριωτικές πλευρές της και με την έννοια της κατάκτησης επαρκούς ε­λεύθερου χρόνου που θα επιτρέπει την ενασχόληση όλου του εργαζό­μενου πληθυσμού με τα δημόσια καθήκοντα.

Η ενδεικτική φόρμουλα «4 ώρες δουλειά – 4 ώρες δημόσια καθήκο­ντα» (την οποία επανέφερε στο τε­λευταίο του βιβλίο ο βέλγος μαρξι­στής Ε. Μαντέλ) έχει ακριβώς αυτή την έννοια: Κάθε εργαζόμενος θα μπορεί να ζει με ένα μισθό, ο οποί­ος θα προέρχεται τόσο από την «παραγωγική» όσο και από την «πολιτική» του δραστηριότητα (αυ­τό θα είναι και ένα κίνητρο για τους φτωχότερους να ασχολούνται με την πολιτική, ενώ οι πλουσιότε­ροι θα προτιμούν να απέχουν!). Φυσικά, όταν μιλάμε για «δημόσια καθήκοντα» έχουμε υπόψη μια σειρά εναλλασσόμενων δραστηριοτήτων: Συνέλευση- συμβούλιο των άμεσων παραγωγών στο πεδίο της παραγωγής. Συνεδρίαση δημοτικού συμβουλίου, εκπαιδευτικό συμβούλιο της γειτονιάς γύρω από θέματα που αφορούν το τοπικό σχολικό συ­γκρότημα, συνέλευση του συνδικά­του του εργοστασίου, εργασία στην οικονομική υπηρεσία της περιοχής για την είσπραξη φόρων, εκδίκαση υποθέσεων από το Κληρωτό Λαϊκό Δικαστήριο της περιφέρειας κ.λ.π.

Θα αναρωτηθεί κανείς: Είναι δυνατή μια τέτοια οργάνωση της κοινωνίας χωρίς να καταρρεύσει σ’ ένα μήνα η οικονομία της; Η απά­ντηση μας είναι: Σε αντίθεση με τη Γαλλία του 1870 ή τη Ρωσία του 1920, οι σύγχρονες δυτικές κοινω­νίες έχουν φτάσει σε επίπεδα «α­φθονίας» που κάνουν αυτή την προοπτική δυνατή! Αρκεί να σκε­φτούμε ότι η ίδια η ΕΟΚ προσανα­τολίζεται, με τη Λευκή Βίβλο, προς το μοντέλο «1 θέση δουλειάς για 2 εργαζόμενους»: Ομολογεί, δηλαδή, ότι 4 ώρες δουλειάς, μέσες άκρες, είναι αρκετές για να παράγουν το σημερινό πλούτο! (Άλλο θέμα η κα­τανομή αυτού του πλούτου). Επι­πλέον, μια Εργατική Δημοκρατία θα μπορέσει να μειώσει δραστικά τον εργάσιμο χρόνο, αφού θα «επιστρατεύσει» στις γραμμές της παραγωγικής εργασίας τους άνεργους, τις στρατιές δημοσίων υπαλλήλων που θα αποδεσμευθούν με το μαρασμό της γραφειοκρατίας κι ένα μεγάλο γυναικείο πληθυ­σμό που, χάρη στα μέτρα κοινω­νικής πρόνοιας, θα απελευθερω­θεί από την αποβλάκωση της κουζίνας και του νοικοκυριού. Τέλος, θα αποδεσμευθούν πόροι και εργατικά χέρια από το δρα­στικό περιορισμό της παρασιτι­κής κατανάλωσης και μιας σει­ράς πλασματικών, αντικοινωνι­κών και αντιπεριβαλλοντολογικών «αναγκών», που έχει επιβά­λει πάνω στους ανθρώπους η κοι­νωνία της κατανάλωσης και της διαφήμισης. (Στόχοι του κομμου­νισμού δεν είναι μόνο η «εκπλή­ρωση» των ανθρώπινων αναγκών αλλά και η αλλαγή τους!).

Προφανώς, σ? ένα τέτοιο σχή­μα, η κρατική γραφειοκρατία προορίζεται να εκλείψει. Μόνο σε ορισμένες θέσεις που απαι­τούν ειδικευμένες τεχνικές και ε­πιστημονικές γνώσεις θα χρειάζε­ται για ένα διάστημα να προσλαμ­βάνονται μόνιμοι δημόσιοι υπάλ­ληλοι, χωρίς παραγωγική ενασχό­ληση, αλλά κι αυτοί θα βρίσκο­νται κάτω από τον έλεγχο των συλλογικών κοινωνικών οργάνων.

3. Κοινωνική ιδιοκτησία και δημοκρατικός συγκεντρωτισμός.

andy-warhole-hammer-sickle1Η Εργατική Δημοκρατία θα κινηθεί προς την κατεύθυνση της πλήρους κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής, προς την ολο­κληρωτική κατάργηση της εμπο­ρευματικής παραγωγής και του χρήματος στις ανταλλαγές. Φυσι­κά, η επίτευξη αυτών των στόχων προϋποθέτει όχι μόνο μια πολύ προχωρημένη βαθμίδα της ανά­πτυξης της επαναστατημένης κοι­νωνίας στην κάθε χώρα και σε ό­λους τους τομείς, αλλά και τη νίκη του σοσιαλισμού σε βασικά κέ­ντρα του παγκόσμιου εκμεταλλευ­τικού συστήματος, Στη μεταβατι­κή περίοδο είναι πολύ πιθανό η Εργατική Δημοκρατία να ανα­γκαστεί να πραγματοποιήσει διά­φορα «οικονομικά Μπρεστ – Λιτόφσκ». Ωστόσο, έχει σημασία να δώσει ξεκάθαρα δείγματα γρα­φής από την πρώτη στιγμή: Π.χ. με την κοινωνικοποίηση στρατηγι­κών τομέων της οικονομίας. Με τη θέσπιση εργατικού ελέγχου σε όλους τους κλάδους της οικονο­μίας. Με τη δωρεάν διανομή ορι­σμένων βασικών προϊόντων (π.χ. γάλα, ψωμί, φάρμακα) ή υπηρε­σιών (π.χ. διαρκής εκπαίδευση, υ­γεία, συγκοινωνίες) κ.λ.π.

Κομμουνισμός δεν σημαίνει κρατική ιδιοκτησία και δικτατο­ρικές εξουσίες μιας μονοπρόσωπης διεύθυνσης στην παραγωγή. Κομμουνισμός σημαίνει κοινω­νία των ελεύθερα συνεταιρισμέ­νων παραγωγών που αυτοδιοι­κούνται μέσω των συλλογικών τους οργάνων (Εργατικά Συμβούλια). Το Εργατικό Συμβούλιο μπορεί να προσλάβει ειδικούς, να ακούσει τη γνώμη των ειδι­κών, αλλά κρατά πάντα για τον εαυτό του το δικαίωμα της λήψης αποφάσεων.

Κοινωνική αυτοδιοίκηση δεν σημαίνει ότι κάθε παραγωγική μονάδα παράγει ό,τι θέλει και ό­τι πουλάει σ’ όποια τιμή θέλει ούτεότι, κάθε πανεπιστήμιο ασχολείται με ότι του κατέβει (ένας τέτοιος μικροαστικός αναρχισμός απλούστατα θα ξανάβαζε από το παράθυρο τις καπιταλιστικές σχέσεις που έφυγαν από την πόρτα). Η κοινωνική αυτοδιοίκηση υπακούει σε όλα τα επί­πεδα στην αρχή του δημοκρατι­κού συγκεντρωτισμού. Αλλά ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός δεν ταυτίζεται (όπως κάνουν, με μια απίστευτη λαθροχειρία, οι α­πολογητές του κοινοβουλευτι­σμού και της γραφειοκρατίας) με το σφετερισμό της εξουσίας και την υποκατάσταση του λαού. Δη­μοκρατικός συγκεντρωτισμός ση­μαίνει ότι η κοινωνία θέτει σα­φείς στόχους και ιεραρχήσεις, έ­χει συνειδητά «πλάνα» σε όλα τα επίπεδα και δεν αφήνεται έρμαιο στις τυφλές δυνάμεις είτε της α­γοράς είτε των επιμέρους συντε­χνιακών συμφερόντων. Αλλά το «κέντρο» που παίρνει τις στρατη­γικές αποφάσεις δεν είναι ούτε κάποια κυβέρνηση ούτε κάποιο πολιτικό γραφείο ούτε καν κά­ποιο κόμμα: Είναι ο ίδιος ο οργα­νωμένος σε Συμβούλια λαός! Η ταύτιση του συγκεντρωτισμού με το σφετερισμό και την υποκατά­σταση δεν είναι παρά μια κραυ­γαλέα εκδήλωση επίδρασης της αστικής ιδεολογίας μέσα στο ερ­γατικό κίνημα!

4. Η διαρκής εκπαίδευση και η επιστημονική  καλλιτεχνική έρευνα αποτελούν τη βασικά κοινωνική δραστηριότητα.

ο Κομμουνισμός ως ιδέαΗ σοσιαλιστική αυτοδιοίκηση είναι αδιανόητη, όπως ήδη τονί­στηκε, χωρίς ένα πολύ προχωρη­μένο πολιτιστικό «μίνιμουμ». Στις σημερινές συνθήκες αυτό το «μίνιμουμ» θα μπορούσε να ση­μαίνει 13 χρόνια γενικής, υπο­χρεωτικής εκπαίδευσης, που συν­δυάζει την κλασική μόρφωση με τις θετικές επιστήμες και τις τε­χνολογικές εφαρμογές (στον κοι­νό κορμό της γενικής εκπαίδευ­σης θα έπρεπε ήδη να ανήκουν, για παράδειγμα, δυο ξένες γλώσ­σες, γνώσης πληροφορικής, κα­λές τέχνες, χειρισμός αυτόματων μηχανών, εκμάθηση μουσικών οργάνων κ.λ.π.).

Μετά από τον πρώτο αυτό κύκλο της γενικής εκπαίδευσης ακολουθεί η προσιτή σε όλους, χωρίς περιορισμούς, πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Εννοείται ότι και οι δυο βαθμίδες της εκπαίδευσης καλύπτονται από δημόσια, αυτο-διαχειριζόμενα ιδρύματα (γυ­μνάσια – πανεπιστήμια). Η απο­φοίτηση από τη δεύτερη βαθμίδα δεν παρέχει δικαίωμα για μεγα­λύτερο μισθό: Η Εργατική Δημο­κρατία θα κινηθεί στην κατεύ­θυνση της όσο γίνεται πιο γρήγο­ρης εξίσωσης όλων των μισθών.

Η κοινωνία θα καταργήσει τη σημερινή αυστηρή διαίρεση της ανθρώπινης ζωής σε τρία στάδια: Εκπαίδευση – εργασία – σύνταξη. Ασφαλώς μέχρι μια ηλικία (π.χ. 18 χρόνια) η εκπαίδευση θα εί­ναι υποχρεωτική, ενώ μετά από μια ηλικία (π.χ. 55 χρόνια) θα υ­πάρχει η δυνατότητα της συντα­ξιοδότησης. Αλλά η τάση θα εί­ναι για συγχώνευση της εκπαί­δευσης και της εργασίας, με απε­λευθέρωση και των δυο από τους όποιους κοινωνικούς περιορι­σμούς: Μια ορισμένη εκπαίδευ­ση θα παρέχεται και μέσα στην παραγωγή, ενώ ο εργαζόμενος θα μπορεί να διακόπτει την ερ­γασία του για κάποιους μήνες προκειμένου να επιμορφωθεί ή να αλλάξει ειδικότητα.

Οι δυνατότητες αυτές στηρί­ζονται στην υπαρκτή, δυναμική τάση συγχώνευσης επιστήμης και παραγωγής, που αναπτύσσεται ήδη στον καπιταλισμό, στις συν­θήκες της επιστημονικής και τε­χνολογικής επανάστασης. (Το «επιχειρηματικό πανεπιστήμιο» δεν είναι παρά μια τερατωδώς παραμορφωμένη έκφραση αυτής της ιστορικά προοδευτικής τά­σης). Σε μια Εργατική Δημοκρα­τία η απελευθέρωση αυτής της δυναμικής θα δημιουργήσει σταδιακά τις δυνατότητες για μια κοινωνία εργαζόμενων επιστη­μόνων και καλλιτεχνών, με πε­ριορισμό στο ελάχιστο των βα­ριών και άχαρων εργασιών και με το «μοίρασμά» του σε όλη την κοινωνία. Από αυτή την άποψη, η διαρκής εκπαίδευση και η επιστημονική- καλλιτεχνική αναζήτηση θα γίνει η πρώτη παραγωγική δύναμη, η βασικότερη κοινωνική δραστηριότητα. Η κομμουνιστική κοινωνία θα αναβιώσει, στο έδαφος της πιο σύγχρονης τεχνολογίας, το πρότυπο του Αναγεννησιακού ανθρώπου, που είναι ταυτόχρονα μηχανικός, καλλιτέχνης, επιστήμονας, πολιτικός και φιλόσοφος. Αυτός είναι, άλλωστε, ο «σκοπός» (δηλαδή η αναγκαιότητα) του κομμουνισμού: Όχι απλά η κατάργησή της εκμετάλλευσης, αλλά πιο μακριά, η κατάργηση του αλλοτριωτικού κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας, που παραμορφώνει μονόπλευρα τις ανθρώπινες προσωπικότητες.

5. Το πολιτικό σύστημα της κοινωνικής αυτοδιοίκησης είναι η Δημοκρατία των εργατικών συμβουλίων

επιτροπή στρατιωτών

επιτροπή στρατιωτών

Ο πρωταρχικός τύπος αυτής της Δημοκρατίας είναι η άμεση δημοκρατία, είτε με τη μορφή της γενικής συνέλευσης, στο επίπε­δο όπου αυτό είναι τεχνικά δυνα­τό (π.χ. εργοστάσιο, πανεπιστή­μιο, δήμος) είτε με τη μορφή του δημοψηφίσματος, όταν πρόκει­ται για αποφάσεις που παίρνο­νται σε κλίμακα περιφέρειας ή χώρας (εννοείται, ότι δημοψηφί­σματα θα μπορούν να γίνονται και «από τα κάτω», με πρωτο­βουλία ενός αριθμού εργατικών συμβουλίων ή πολιτών). Τα νέα ηλεκτρονικά πολυμέσα διευκολύ­νουν τη χρησιμοποίηση μορφών άμεσης δημοκρατίας σε ευρεία  κλίμακα από την κοινωνία.

Η χρησιμοποίηση της αντι­προσωπευτικής δημοκρατίας πα­ραμένει, ωστόσο, αναγκαία σε ο­ποιαδήποτε σύγχρονη κοινωνία. Μορφές όπως το Πανρωσικό Συνέδριο αντιπροσώπων των Σοβιέτ (ή, ακόμα, όπως η Συντακτική Συνέλευση της Γαλλίας, την περίοδο του συνασπισμού Ιακωβίνων -«Αβράκωτων») είναι οι καλύτε­ρες εναλλακτικές λύσεις που έχει επινοήσει η πάλη των τάξεων α­πέναντι στον αστικό κοινοβου­λευτικό κρατικισμό. Αρκεί, βέ­βαια, η εκάστοτε κυβέρνηση, αι­ρετή και ανακλητή ανά πάσα στιγμή, να βρίσκεται κάτω από το διαρκή έλεγχο της συνέλευσης.

Η ελεύθερη λειτουργία πολι­τικών κομμάτων (ακόμα και αντιπολιτευόμενων την Εργατική Δημοκρατία) είναι αναγκαία στο φως της δραματικής ιστορικής ε­μπειρίας της ρωσικής επανάστα­σης. Άλλωστε, στις σύγχρονες κοινωνίες, όπου η μισθωτή εργα­σία αντιστοιχεί στο 50-80% του πληθυσμού, ενώ η αστική τάξη α­ποτελεί ισχνή μειοψηφία, η σο­σιαλιστική επανάσταση δεν μπο­ρεί παρά να είναι έργο της κοι­νωνικής πλειοψηφίας κι όχι κά­ποιας «πρωτοπόρας μειοψη­φίας». Εννοείται πάντα ότι η ε­πανάσταση έχει το δικαίωμα να υπερασπιστεί τον εαυτό της από κάθε προσπάθεια πραξικοπημα­τικής υπονόμευσης της.

Η Εργατική Δημοκρατία θα κατοχυρώσει για πρώτη φορά στην ιστορία την ελευθερία του Τύπου για όλους. Αυτό σημαίνει ότι το κράτος θα παρέχει όλα τα υλικά μέσα στους ελευθέρα συ­νασπισμένους πολίτες για την έκ­δοση εφημερίδας, ραδιοσταθμού, τηλεοπτικού σταθμού κ.λ.π. (π.χ. ένας ορισμένος αριθμός πολιτών: εβδομαδιαία εφημερίδα, ένας μεγαλύτερος αριθμός πολιτών: καθημερινή εφημερίδα ή τηλεοπτικό σταθμό κ.λ.π.). Τα ιδιωτικά μέσα ενημέρωσης θα βρίσκονται υπό αυστηρό κοινωνικό και νομοθετικό έλεγχο,

Σε ορισμένες βαθμίδες της ε­ξουσίας, όπως η Δικαιοσύνη και η Τοπική Αυτοδιοίκηση, μπορεί η εναλλαγή στα δημόσια αξιώμα­τα να γίνεται όχι με εκλογή, αλλά με κλήρωση. (Άλλωστε, η αρχαία παράδοση των λαϊκών δικαστη­ρίων αναβίωσε σε όλες τις επα­ναστάσεις των δυο τελευταίων αι­ώνων, συμπεριλαμβανομένης και της ΕΑΜικής). Ειδικό Ανώτατο Δικαστήριο από ειδικευμένους δικαστικούς λειτουργούς, υπό τον έλεγχο της Συντακτικής Συνέλευσης, μπορεί να εξετάζει τις πιο σοβαρές εφέσιμες υποθέσεις ή εγκλήματα εναντίον του κράτους.

Όσο για την άμυνα και τη δη­μόσια ασφάλεια, η ιστορική ε­μπειρία απέδειξε ότι δεν είναι δυνατή η άμεση κατάργηση των τακτικών, μόνιμων ενόπλων σω­μάτων, όπως ο στρατός και η α­στυνομία, αλλά χρειάζεται η άμε­ση ποιοτική αναδιάρθρωση τους στην προοπτική αυτής της κατάρ­γησης. Δυο παράγοντες είναι εδώ αποφασιστικοί: Πρώτον, ότι τα τακτικά ένοπλα σώματα θα βρί­σκονται επίσης κάτω από τη δι­καιοδοσία των συμβουλίων. Και δεύτερον, ότι, ανεξάρτητα από αυτά τα ειδικά σώματα, το σύνολο του λαού θα έχει τέτοια όπλα ώ­στε να αποτρέπει το σφετερισμό της εξουσίας (αυτό δενείναι τόσο ριζοσπαστικό όσο φαίνεται: Η ί­δια αρχή κατοχυρώνεται στο σύ­νταγμα των ΗΙΙΑ, όπου οι πάντες οπλοφορούν κι όπου όλες σχεδόν οι μεγάλες απεργίες περιφρου­ρούνται από ένοπλους εργάτες και όχι σπάνια καταλήγουν σε έ­νοπλες συγκρούσεις. Για να μην πούμε ότι το δικαίωμα αυτό το έ­χουν κατακτήσει, δεκαετίες τώρα, οι… Κρητικοί!). Η παλλαϊκή άμυ­να θα είναι βασική αμυντική αρχή της Εργατικής Δημοκρατίας.

6. Καταργούνται όλοι οι φό­ροι εκτός από το (άμεσο) φόρο εισοδήματος.

Οι μισθωτοί εργαζόμενοι φο­ρολογούνται μόνο μια φορά το χρόνο. Ο φόρος εισοδήματος α­ντιστοιχεί σε αναγκαία κονδύλια για τη διευρυμένη κοινωνική ανα­παραγωγή και για τις δαπάνες της κρατικής μηχανής. Όλοι οι έμμε­σοι φόροι (χαρτόσημα, φόροι στα τσιγάρα κ.ά.) καταργούνται, με ε­ξαίρεση φόρο πολυτελείας στην παρασιτική κατανάλωση. Ο υπό­λοιπος (μη μισθωτός) πληθυσμός φορολογείται με βάση το εισόδη­μα του και τα τεκμήρια διαβίω­σης. Η φοροδιαφυγή θεωρείται έ­γκλημα εναντίον της κοινωνίας και αντιμετωπίζεται με δήμευση της περιουσίας και στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων.

Αυτές είναι ορισμένες βασι­κές σκέψεις για τις αφετηρίες συ­γκρότησης μιας Εργατικής Δημο­κρατίας του αύριο. Φυσικά, χρει­άζεται βαθύτερη συλλογική επε­ξεργασία χωρίς σχολαστικι­σμούς. Σε κάθε περίπτωση, το συγκεκριμένο ιστορικό φόντο της πάλης των τάξεων θα αποφασί­σει για τις μορφές της Εργατικής Δημοκρατίας, τους ρυθμούς προ­ώθησης της και τις αντιφάσεις της. Εκείνο που έχει σημασία εί­ναι οι «πινακίδες κυκλοφορίας». Και, κυρίως, η συμφωνία μας για το ότι η Εργατική Δημοκρατία του αύριο δεν είναι για τα σκονισμένα ράφια της βιβλιοθήκης μας, αλλά για την πολιτική μας προπαγάνδα και δράση του σήμερα.

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: