RSS Feed

ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΩΝ ΕΘΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΘΕΣΗ

ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΩΝ ΕΘΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΑΘΕΣΗ

του Πάνου Τσονόπουλου

Η Γαλλική επανάσταση α­ναγνώρισε το δικαίωμα των λαών να ιδρύουν εθνι­κά κράτη αν και συνέτριψε τον βρετονικό, νορμανδικό και προβηγκιανό σεπαρατισμό. Η αυτοδιάθε­ση των εθνών ανακηρύχθηκε ως υ­πέρτατη αρχή από τις νικήτριες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου δυτικές δημοκρατίες και από αυτή διαπνέο­νται οι 14 όροι του τότε προέδρου των ΗΠΑ Γουίλσον. Με βάση αυτή την αρχή, που εφαρμόστηκε επιλε­κτικά μόνο στα εδάφη των ηττημέ­νων και όχι στις αποικιακές αυτο­κρατορίες των νικητών, έθνη από­κτησαν ανεξάρτητα κράτη.

Οι θεμελιωτές του επιστημονικού σοσιαλισμού δεν θεωρούσαν ότι το αίτημα της αυτοδιάθεσης των ε­θνών πρέπει να υποστηρίζεται πα­ντού και πάντα a priori. Το 1848 οι αγρότες νότιοι Σλάβοι (τα αυτο­κρατορικά στρατεύματα αποτελού­νταν κυρίως από Κροάτες) υπερά­σπισαν την Αυστροουγγρική μο­ναρχία εναντίον της δημοκρατικής επανάστασης, πιστεύοντας ότι αυ­τό θα συνέβαλε στην αυτοδιάθεση τους;· Έπαιξαν αντιδραστικό ρόλο και ο Ένγκελς, υπεράνω του δικαι­ώματος τους στην αυτοδιάθεση, έ­βαλε το συμφέρον της ευρωπαϊκής εργατικής τάξης και δεν τους υπο­στήριξε. Οι Μαρξ, Ένγκελς αντι­μετώπισαν εχθρικά την Ελληνική ε­πανάσταση του 1821 επειδή πίστευ­αν ότι, όπως και η δημιουργία κρα­τών υπό ρωσική επιρροή από τα κα­θυστερημένα σλαβικά αγροτικά έθνη, θα ωφελούσε το μεγαλύτερο ε­χθρό της ευρωπαϊκής εργατικής τά­ξης, την τσαρική Ρωσία.

Ο Λένιν υ­ποστήριζε, κριτικάροντας τη Ρόζα Λούξεμπουργκ, ότι η απόρριψη του δικαιώματος των εθνών στην αυτο­διάθεση με το επιχείρημα ότι το προλεταριάτο είναι διεθνές οδηγού­σε στη διατήρηση του status quo, στη διαιώνιση της ανισότητας ανά­μεσα στα κυρίαρχα και τα κυριαρ­χούμενα έθνη και στη συγκαλυμμέ­νη υποστήριξη από το προλεταριά­το του κυρίαρχου έθνους των πολι­τικών της αστικής τάξης του. Στο παράδειγμα της Πολωνίας, η απόρ­ριψη του αιτήματος περί ανεξαρτη­σίας που πρόβαλε η πολωνική αστι­κή τάξη οδηγούσε στην εξυπηρέτη­ση των συμφερόντων των πλέον α­ντιδραστικών ρώσων εκατονταρχιτών. Ο Λένιν έκανε διάκριση μετα­ξύ των εθνικών αγώνων κατά την περίοδο που η αστική τάξη παλεύει κατά της φεουδαρχίας και αγωνίζε­ται να συγκροτήσει εθνικό κράτος και την περίοδο μετά την πραγμα­τοποίηση της αστικής επανάστα­σης. Στην πρώτη περίοδο ο καπιτα­λισμός αναπτύσσεται και έχει προ­οδευτικό χαρακτήρα, ενώ στη δεύ­τερη μπαίνει ζήτημα ανατροπής του και σοσιαλιστικού μετασχημα­τισμού.

Όταν ξέσπασε η επανάσταση του 1917, η αχανής ρωσική αυτοκρατο­ρία αποσυντέθηκε. Σύμφωνα με το πρόγραμμα του μπολσεβίκου κόμ­ματος, το 1919, «στο ζήτημα του ποιος εκφράζει τη θέληση ενός έ­θνους για αποχώρηση, το ΡΚΚ υιο­θετεί το ταξικό ιστορικό κριτήριο λαμβάνοντας υπόψη του τη φάση ι­στορικής εξέλιξης του συγκεκριμέ­νου έθνους, αν δηλαδή βρίσκεται στη φάση μετάβασης στην αστική δημοκρατία ή στη φάση της μετά­βασης από την αστική δημοκρατία στη σοβιετική κ.λπ».

Σε όλες τις μη ρωσικές περιοχές το ζήτημα της αυτοδιάθεσης ήταν στενά συνδεδεμένο με τις εξελίξεις στα πολεμικά μέτωπα. Η πρακτική εφαρμογή του από τους μπολσεβί­κους ήταν δυσχερέστερη από τη θε­ωρητική διατύπωση του. Στην Ου­κρανία, τη Λευκορωσία ή τις βαλτι­κές χώρες εγκαθιδρύθηκαν μπολσεβίκικες κυβερνήσεις με την επέμ­βαση της Μόσχας και αστικές με την υποστήριξη ιμπεριαλιστικών κυβερνήσεων. Η επέμβαση στην Ουκρανία το 1919 και το 1920, στη Γεωργία το 1921 ήταν πράξεις αυτο­προστασίας του σοβιετικού καθε­στώτος απέναντι σε πειθήνιες προς τους συμμάχους εχθρικές κυβερνή­σεις.

Με δεδομένο ότι δεν υπάρχουν περιοχές που να κατοικούνται απο­κλειστικά από μία μόνο εθνότητα και το ότι το έθνος δεν είναι κάτι συμπαγές και ενιαίο, η θέληση της πλειοψηφίας του και όχι παμψη­φίας του για απόσχιση και δημιουρ­γία κράτους συνεπάγεται καταπίε­ση όσων ζουν μέσα στα σύνορα του υπό διαμόρφωση κράτους και είναι κατά της απόσχισης. Βεβαίως, αν το ποσοστό τους είναι μικρό το πρόβλημα λύνεται εύκολα. Όμως, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ του εθνικισμού του έθνους που κα­ταπιέζει και αυτού που καταπιέζεται. Η δημιουργία έθνους κράτους από ένα καταπιεσμένο έθνος μπο­ρεί να συμβάλει στη λύση του εθνι­κού προβλήματος και να είναι ένα βήμα προς την κοινωνική απελευ­θέρωση.

Το δικαίωμα στην αυτο­διάθεση μέχρι κρατικού αποχωρι­σμού αφορά μόνο έθνη ή και εθνι­κές μειονότητες (μέλη εθνότητας που ζουν σε άλλο κράτος από το ε­θνικό τους); Στην περίπτωση αυτή ως ποιο επίπεδο μπορεί να εφαρμο­στεί; Η συνεπής εφαρμογή του (δι­καίωμα αυτοδιάθεσης όλων των το­πικών πλειοψηφιών) θα οδηγούσε τη Γιουγκοσλαβία (και αλλού) στη δημιουργία στο έδαφος των δημο­κρατιών ντουζινών μικροσκοπικών κρατών όπως το Χονγκ-Κονγκ, το Μπαχρέιν, η Σιγκαπούρη, η Ανδό­ρα, το Μπαρμπάντος, η Γρενάδα, η Μάλτα, οι Μαλδίβες, οι Σεϋχέλλες, το Λιχτεστάιν, ο Άγιος Μαρί­νος, το Βατικανό… τη συνεχή αλ­λαγή συνόρων αν λόγω μετανά­στευσης, διαφοράς στους ρυθμούς αύξησης του πληθυσμού διαφορετι­κών εθνικών ομάδων, μεταβαλλόταν αισθητά η πληθυσμιακή σύνθε­ση περιοχών.

Άλλο ζήτημα είναι το πώς διαμορφώνονται τα πληθυσμια­κά δεδομένα, θα ‘πρεπε να επικυ­ρώνονται πληθυσμιακές μεταβολές που οφείλονται σε κατοχή (π.χ. ε­γκατάσταση εποίκων και εκδιώξεις, αλλαγή πληθυσμιακής σύνθεσης λόγω πολέμου) όπως στην κα­τεχόμενη δυτική Όχθη, στο υπό κι­νεζική κατοχή κατεχόμενο Θιβέτ; Και επειδή είναι αδύνατο να είναι βιώσιμα τέτοια κράτη (για παρά­δειγμα ένα μουσουλμανικό περιτριγυρισμένο από σερβικά ή και το αντίστροφο) η λύση που απομένει είναι είτε η μετακίνηση πληθυσμών, είτε η μη εφαρμογή της αυτοδιάθε­σης για ορισμένους πληθυσμούς. Η εφαρμογή αυτού του δικαιώματος θα επέτρεπε στους κατοίκους προ­νομιούχων περιοχών (πετρελαιοπηγών, κοιτασμάτων πολύτιμων με­τάλλων) να ανακηρύξουν την ανε­ξαρτησία τους και να εκμεταλλεύο­νται μόνοι τους τον πλούτο ή στους ιμπεριαλιστές να δημιουργήσουν μικροσκοπικά κράτη, όπως τα πετρελαιοκράτη του Περσικού Κόλ­που και φυσικά να καλλιεργηθεί στους κατοίκους των περιοχών αυ­τών ξεχωριστή εθνική συνείδηση. Και το επιχείρημα ότι οι μάζες θα διδαχτούν από την εμπειρία τους και η αναγνώριση της αυτοδιάθεσης των πληθυσμών είναι ο μόνος— τρόπος να ξεπεραστούν το γρηγο­ρότερο δυνατό οι εθνικιστικές προ­καταλήψεις παραβλέπει ότι τα α­ποτελέσματα πολλών γεγονότων είναι μη αντιστρέψιμα, όπως για παράδειγμα η με δημοψήφισμα επι­κύρωση του καταβροχθίσματος της Αν. Γερμανίας από τη Δυτική.

Η εμπειρία είναι σίγουρα πολύτιμος δάσκαλος, αλλά με το ίδιο σκεπτι­κό η παλινόρθωση του καπιταλι­σμού θα βοηθήσει να ξεπεραστούν το συντομότερο οι αυταπάτες των μαζών για την αγορά, η άνοδος του Χίτλερ διέλυσε τις αυταπάτες όσων πίστευαν στον εθνικοσοσιαλισμό ως λύση των προβλημάτων. Πολύ ακριβά μαθήματα…

 

Σημειώσεις

  1. Παγκοσμίως υπάρχουν περίπου 5.000 εθνότητες, με συνολικό πληθυσμό 130 εκ., αλλά λιγότερα από 200 κράτη. Ο πληθυσμός κάθε εθνικότητας κυμαίνεται από μερικές χιλιάδες ως τους περίπου 25 εκ. Κούρδους αν και μερικές ζητούν απλώς πολιτιστική αυτονομία («Καθημερινή» 31-1-93, σ. 23)
  2. Το επικαλέστηκε ο Χίτλερ το 1938, για την προστασία της καταπιεζόμενης σουηδι­κής μειονότητας στην Τσεχοσλοβακία και επωφελήθηκε για να προσαρτήσει όχι μόνο αυτή την περιοχή αλλά ολόκληρη την Τσε­χοσλοβακία.
  3. Αυτό προτείνεται ως λύση από το «Σπάρτακο» (τεύχος 32, σελίδα 12). Προφα­νώς α συντάκτης του κειμένου παραβλέπει τα πρακτικά προβλήματα που γεννιώνται α­πό τη συνεπή (δηλαδή σε micro επίπεδο) ε­φαρμογή αυτής της αρχής. Πάντως με βάση την αρχή αυτή η Β. Ιρλανδία θα έπρεπε να παραμείνει στο Ην. Βασίλειο με ισότητα δι­καιωμάτων για τους καθολικούς, που είναι τοπική μειοψηφία ή να καντονοποιηθεί.
  4. «Σπάρτακος» τ. 33, σ. 12
Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: