RSS Feed

ΟΚΤΩΒΡΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΣ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ

ΟΚΤΩΒΡΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΣ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ

του Γιάννη Χλιουνάκη

εφημερίδα ΠΡΙΝ, 22/11/1992

Στους καιρούς που ζούμε, τι μπορεί να σημαίνει μια επετειακή αναφορά στην Ο­κτωβριανή Επανάσταση; Η σελίδα που άνοιξε με τις κανονιές του «Αβρόρα» φαίνεται να έκλεισε μέσα σε ερείπια — κάθε μορφής — που γίνονται μουσειακά εκθέματα, για να αποτρέπουν κάθε σκέψη και κάθε μαζική απόπειρα αμφισβήτη­σης της εξουσίας του Κεφαλαίου, κοινωνικής χειραφέτησης της Ερ­γασίας. Ποια αξία μπορεί να έχει ο στοχασμός των «ημερών που συ­γκλόνισαν τον κόσμο», στις ημέρες της παγκόσμιας κοινωνικής χαύνωσης;

Υπάρχει βέβαια η εύκολη απά­ντηση, αυτή που στηρίζεται στην α­χτίδα φωτός, στην επαναστατική υ­πόσχεση που πάντα, ακόμη και σε συνθήκες χειρότερες από τις σημε­ρινές, θα φέρνει μαζί της η ανάμνη­ση της κορυφαίας στιγμής της πα­γκόσμιας ταξικής πάλης. Ποτέ δεν θα την αρνηθούμε — πώς θα το μπορούσαμε άλλωστε; Δεν θα αρκε­στούμε όμως σ αυτήν. Ας γιορτά­ζουν επετείους αυτοί που δεν μπο­ρούν ή δεν θέλουν να αντιληφθούν την έκταση και το βάθος των προ­βλημάτων που αντιμετωπίζει σήμε­ρα κάθε προσπάθεια συμβολής στην αναγέννηση του επαναστατι­κού εργατικού κινήματος. Οι υπό­λοιποι, ίσως πρέπει να τιμήσουμε τον Οκτώβριο, συγκεντρώνοντας την προσοχή στα μεγάλα θεωρητι­κά και πολιτικά προβλήματα που έ­θεσε η Οκτωβριανή Επανάσταση, ο θρίαμβος, και — ακόμη περισσότε­ρο— η τραγωδία της.

Τα προβλήματα αυτά, που στο σύνολο τους αναφέρονται στη σχέ­ση των μαζών με την εξουσία, δεν ανάγονται απλά στην ερμηνεία του παρελθόντος. Αντίθετα, μένουν α­νοιχτά και περιμένουν τους αγωνι­στές στις μελλοντικές τους προσπάθειες. Πολύ περισσότερο αυτό ισχύει όταν οι λύσεις που δόθηκαν στη διάρκεια της ιστορικής διαδρο­μής του κομμουνιστικού κινήμα­τος, οι πρακτικές, που στη βάση αυτών των απαντήσεων αναπτύ­χθηκαν, αποτελούν — έτσι ή αλ­λιώς — σημαντικό μέρος από τα υ­λικά που δομούν το «είναι» των ση­μερινών αγωνιστών. Το παρελθόν ζει μέσα στο παρόν, ως ένα βαθμό το καθορίζει. Επομένως, η υπέρβα­ση του δεν μπορεί να γίνει προσπερ­νώντας το, αποθεώνοντας ή κατα­δικάζοντας το. Είμαστε υποχρεω­μένοι να το κατανοήσουμε.

Αν η προσέγγιση μιας ιστορικής κληρονομιάς τέτοιου μεγέθους, ό­πως είναι η Οκτωβριανή Επανά­σταση και τα αμέσως παρεπόμενα της, γίνεται για τη στήριξη συμπε­ρασμάτων του τύπου: «Η νίκη του Οκτωβρίου είναι θρίαμβος του γνή­σιου μαρξισμού, η κατοπινή ήττα και κατάρρευση είναι ο πικρός καρπός των διαστρεβλώσεων του», ίσως δεν αξίζει τον κόπο. Όχι μόνο για να αποφύγουμε κοινοτυπίες, αλλά — πολύ περισσότερο — για λόγους ουσίας. Ο καθαρός, απαλ­λαγμένος από διαστρεβλώσεις μαρξισμός δεν υπήρξε βέβαια ποτέ, είναι μια αφαίρεση. Εκείνο που ι­στορικά υπήρξε και έχει παραδοθεί σε μας, είναι ό,τι μπόρεσαν να δη­μιουργήσουν στην θεωρία και στην πράξη οι αγωνιστές του επαναστα­τικού εργατικού κινήματος σ’ όλη την ιστορική του διαδρομή. Είναι ε­πομένως ο μαρξισμός, ένα ρεύμα σκέψης και πολιτικής πρακτικής, τοποθετημένο μέσα σε συγκεκριμέ­να ιστορικά όρια, εξαιρετικά πολύ­μορφο, γεμάτο με εσωτερικές αντιφάσεις και συγκρούσεις. Πάνω απόλα: η θεωρία δεν μπορεί να κριθεί με κριτήριο άλλο από τα αποτελέ­σματα της ταξικής πάλης, Η ήττα της Οκτωβριανής Επανάστασης και του Κομμουνιστικού Κινήματος είναι και ήττα του μαρξισμού. Αυτή την πικρή αλήθεια δεν μπορούν να ξεχνούν εκείνοι που θέλουν να συνε­χίσουν τον αγώνα.

Τα παραπάνω δε σημαίνουν, βέ­βαια, ότι η θεωρία καθόρισε την ε­ξέλιξη των γεγονότων. Μια τέτοια άποψη θα ήταν ταυτόχρονα αφελής και ιδεαλιστική. Τα καθεστώτα του γραφειοκρατικού δεσποτισμού και τα σημερινά κομμουνιστικά κόμ­ματα δεν τα δημιούργησε ο Οκτώ­βριος ούτε ο μαρξισμός, αλλά μια ιστορική διαδικασία, απέναντι στην οποία οι δυνάμεις — πολιτικές και θεωρητικές — των αγωνιστών στάθηκαν ανίσχυρες, σε τέτοιο βαθμό, ώστε τελικά και οι ίδιοι να παρασύρονται απ’ αυτήν, σταδια­κά να μετατρέπονται σε φορείς της.

Σκοπός λοιπόν μιας ιστορικής ανάλυσης δεν πρέπει να είναι τόσο ο εντοπισμός και η αποκάλυψη των διαστρεβλώσεων, όσο ο προσδιορι­σμός και η ανάλυση εκείνων των «αδύνατων σημείων» στο σώμα της μαρξιστικής παράδοσης που επέ­τρεψαν, μέσα σ ένα ιστορικό περι­βάλλον εξαιρετικά δυσμενές, στις διαστρεβλώσεις να αναπτυχθούν, να γίνουν ο κανόνας, θανατώνο­ντας την επαναστατική ψυχή του μαρξισμού. Μια τέτοια ανάλυση α­σφαλώς θα ήταν πολλαπλά χρήσι­μη στην μεγάλη υπόθεση της Κομ­μουνιστικής Επανίδρυσης.

Αυτή η ιστορική θεώρηση θα ε­πέτρεπε ανάμεσα στα άλλα και μια κριτική αποτίμηση του τεράστιου θεωρητικού και πρακτικού έργου του Λένιν, και της επιρροής που ο λενινισμός — και όχι η μετέπειτα κατασκευασμένη καρικατούρα του —  άσκησε στην πορεία του διε­θνούς κομμουνιστικού κινήματος. Στην πράξη μόνο τότε θα «κατεβά­σουμε τα εικονίσματα» και θα απο­καταστήσουμε το λενινισμό, ξε­περνώντας τον, στα πλαίσια ενός αναγεννημένου μαρξισμού. Η απο­κατάσταση αυτή, τραγικά καθυ­στερημένη, είναι από τις πρωταρχι­κές προϋποθέσεις της Κομμουνι­στικής Επανίδρυσης, αφού αναφε­ρόμαστε στον πυρήνα της μαρξιστικής παράδοσης, σε ό,τι μπόρεσε να δημιουργήσει το επαναστατικό εργατικό κίνημα στις καλύτερες, ως τα σήμερα, στιγμές του. Θα εί­ναι, ταυτόχρονα, στην εποχή του ξηλώματος των αγαλμάτων και της κατεδάφισης των μαυσωλείων, ο μοναδικός φόρος τιμής που αρμό­ζει στον επαναστάτη που διακήρυτ­τε: «Τα παιδιά μας θα αγωνίζονται εκατό φορές καλύτερα από μας και θα νικήσουν».

Η άφθαρτη αξία του Οκτωβρίου και του λενινισμού βρίσκεται — ί­σως — στις τολμηρές ανατροπές του τότε «ορθόδοξου μαρξισμού», που εξέφραζε η Β’ Διεθνής. Αναφε­ρόμαστε, βέβαια, πριν απ’ όλα στην ανάδειξη — στη θεωρία και στην πράξη — του βάρους του υποκειμε­νικού παράγοντα, απέναντι σε μια ντετερμινιστική, οικονομοκρατούμενη αντίληψη για την κοινωνική κίνηση. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Γκράμσι, το 1917, αντιπαρέθετε — ως ένα βαθμό υπερβολικά — την Ε­πανάσταση στο «Κεφάλαιο» του Μαρξ, σημειώνοντας: «οι μπολσε­βίκοι ζουν τη μαρξιστική σκέψη… η οποία και στον ίδιο τον Μαρξ νο­θεύονταν από ιδεαλιστικές και να­τουραλιστικές επιστρώσεις».

Τα παραπάνω κάθε άλλο παρά σημαίνουν πως με τον Λένιν και τους μπολσεβίκους το πρόβλημα των σχέσεων του «επιθυμητού» και του «εφικτού», του υποκειμενικού και του αντικειμενικού, λύνεται για τους μαρξιστές. (Οι αντικειμενικές συνθήκες «επιστρέφουν», αμέσως μετά την νίκη, παίρνοντας την εκ­δίκηση τους. Η ρήξη του Λένιν με τον οικονομισμό και κρατισμό που σε μεγάλο βαθμό σφράγιζαν την φυ­σιογνωμία του τότε μαρξισμού, α­ποδείχθηκε μερική και ανολοκλή­ρωτη. Πρώτα απ’ όλα, ακριβώς η ανάδειξη του ρόλου του υποκειμενι­κού παράγοντα, της επαναστατι­κής πρωτοπορίας, φέρνει αναπόφευκτα μαζί της και τα πε­ρισσότερο αμφιλεγόμενα στοιχεία του λενινισμού). Όμως, η τόλμη του Λένιν και των συντρόφων του, η ετοιμότητα τους, σε κρίσιμες στιγμές και σε κρίσιμα ζητήματα, να ξεκινούν «από την αρχή», είναι ακριβώς το στοιχείο που θέλουμε να αναδείξουμε.

Πολλοί θα στέκονταν με δικαιο­λογημένη επιφύλαξη απέναντι σ5 έ­να τέτοιο σύνθημα. Συχνά γίνεται λόγος για την ανάγκη διαφύλαξης στις συνειδήσεις των σημερινών α­γωνιστών του επιστημονικού κε­κτημένου του μαρξισμού. Τίποτα δεν είναι περισσότερο σωστό, αρ­κεί να διευκρινισθεί πλήρως το πε­ριεχόμενο αυτής της φράσης. Αν εννοούμε ότι ορισμένα προβλήματα έχουν από την επαναστατική θεω­ρία λυθεί, ενώ άλλα εκκρεμούν ή προστίθενται, (μ’ άλλα λόγια ότι το καθήκον μας είναι να αποπερατώ­σουμε ένα μισοτελειωμένο οικοδό­μημα), τότε — ίσως — για μια ακό­μη φορά ξεχνάμε ότι ο μαρξισμός οφείλει να είναι επαναστατικός α­πέναντι στον ίδιο του τον εαυτό, να «περιγελά με ωμή ακρίβεια τις ελεεινότητες των πρώτων του προσπα­θειών» (Μαρξ). Ακόμη ότι σκοπός του είναι να γίνει όπλο για την επα­ναστατική επέμβαση σε μια πραγ­ματικότητα που μεταβάλλεται με δραματικούς ρυθμούς.

Σε αντίθεση με την αντίληψη αυ­τή, θα βλέπαμε το κεκτημένο του μαρξισμού να αναφέρεται στην τα­ξική του σκοπιά, στις γενικές αρ­χές τις διαλεκτικοϋλιστικής θεώρη­σης του κόσμου και σε μια ιστορική κληρονομιά, δεκτική διαφορετι­κών προσεγγίσεων που καλεί σε καθημερινή επανεξέταση. Με μια φράση: σαν μια αφετηρία, σαν την προσφερόμενη δυνατότητα να κα­ταπιαστούμε μ’ ένα καινούριο οικο­δόμημα, περισσότερο στέρεο και κατάλληλο για τις σημερινές μας ανάγκες.

Ίσως αυτά είναι πολύ λίγα. Εί­ναι, όμως, νομίζουμε, αρκετά για να μας περιφρουρήσουν απέναντι στον παραλυτικό αγνωστικισμό των ημερών μας. Σ’ εκείνους που θα δίσταζαν, παρατηρώντας πόσο α­δύνατα είναι τα σημερινά μας όπλα, η καταλληλότερη απάντηση θα ήταν — ίσως — το κάλεσμα του εκπροσώπου του Διαφωτισμού D’ Alembert, σ’ εκείνους που παραπο­νιόνταν πως οι καινούριες ιδέες δεν ήταν επαρκώς θεμελιωμένες ένα κάλεσμα που ο Λένιν, νομίζουμε, θα προσυπέγραφε:

«Τραβάτε μπροστά, κι η πίστη θα σας έρθει».

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: