RSS Feed

Ε. ΜΠΙΤΣΑΚΗ: «ΕΝΑ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΠΛΑΝΙΕΤΑΙ…» – ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

5/07/1992, εφημερίδα ΠΡΙΝ

ΕΥΤΥΧΗ ΜΠΙΤΣΑΚΗ:«ΕΝΑ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΠΛΑΝΙΕΤΑΙ…»

Ε. Μπιτσάκης

Ένα βιβλίο που από επανα­στατικές θέσεις επιχειρεί να ερμηνεύσει τη «διπλή κα­τάρρευση» (του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού και του επί­σημου κομμουνιστικού κινήματος) δεν μπορεί ν’ αφήσει αδιάφορο το σκεπτόμενο κόσμο της Αριστεράς.

Πολύ περισσότερο αν φέρει την υ­πογραφή του Ε. Μπιτσάκη. Ενός ανθρώπου που αγωνίζεται εδώ και πάνω από 40 χρόνια μέσα από τις γραμμές του επαναστατικού κινή­ματος, με αναμφισβήτητη επιστη­μονική και πολιτική προσφορά.

Παρότι τα γεγονότα είναι τόσο πρόσφατα, ώστε να μην υπάρχει η αναγκαία χρονική απόσταση για μια ψύχραιμη αποτίμηση — όπως άλλωστε σημειώνει και ο ίδιος ο συγγραφέας στον πρόλογο — το βι­βλίο επιχειρεί μια συστηματική κα­ταγραφή τον χρονικού της κατάρ­ρευσης. (Για τα ελληνικά δεδομένα αποτελεί μάλλον την πληρέστερη προσπάθεια). Μέσα από ιστορικές αναδρομές στη γέννηση και τη δια­μόρφωση των κοινωνιών του «υ­παρκτού σοσιαλισμού» επιχειρεί να ερμηνεύσει τις αιτίες της κατάρρευ­σης.

Σύμφωνα με το συγγραφέα, τα γενικά χαρακτηριστικά αυτών των κοινωνιών διατυπώνονται ως εξής:

«Φετιχισμός της οικονομίας και της ανάπτυξης. Ταύτιση του σοσια­λισμού με την ανάπτυξη των παρα­γωγικών δυνάμεων, δηλαδή απο­σύνδεση των παραγωγικών δυνάμε­ων από τις σχέσεις παραγωγής. Συγκεντρωτική, αυταρχική διεύθυνση της οικονομίας και της κοινωνίας. Βαθμιαία αυτονόμηση του κράτους από την κοινωνία, μετατροπή του σε δύναμη πάνω από την κοινωνία, σε μηχανισμό με δική του δυναμι­κή, με δικά του συμφέροντα και με τη δική του λογική. Διαδικασία δι­χοτόμησης της κοινωνίας σε διευθυντικό  –  προνομιούχο  στρώμα (κομματική, κρατική γραφειοκρατία, διευθυντικά στελέχη κ.λ.π.) και τις μάζες των εργαζομένων που, φορείς της νέας πλαστής συνείδησης, πίστευαν ακόμη ότι οικοδομούσαν το σοσιαλισμό. Αλλά οι αναπτυσσόμενες ταξικές διαφορές και η κατάπνιξη της δημοκρατίας ήταν πηγές νέων αντιθέσεων. Σε συνθήκες ατροφίας της εργατικής δημοκρατίας, οι αντιθέσεις αυτές λύνονταν πλέον με τα μέσα της μυστικής αστυνομίας… Αντί για εμβάθυνση της εργατικής δημοκρατίας, είχαμε την επιβολή και την τρομοκρατία των αυτονομημένων μηχανισμών. Αντί για την ελεύθερη ανάπτυξη των επιστημών και των τεχνών, είχαμε την «κανονικοποίηση” όλων των μορφών του εποικοδομήματος, με βάση μια σχηματική δογματοποιημένη και έκπτωτη μορφή μαρξισμού…».

Με βάση αυτή την ανάλυση, η που διατυπώνει ο συγγραφέας σχετικά με τις αιτίες της κατάρρευσης του «υπαρκτού σοσιαλισμού» είναι ότι προήλθε από την καθολική (οικονομική, τεχνολογική, πολιτική, κοινωνική, ηθική) κρίση αυτών των κοινωνιών. «Για να ξεπεραστεί (αυτή η κρίση) έπρεπε να αρθεί η κύρια εσωτερική αντίθεση: η διχοτόμηση της κοινωνίας σε ένα διευθυντικό – προνομιούχο στρώμα (ή τάξη) και σε εργαζόμενους αποξενωμένους από τη διεύθυνση… Το πολιτικό και θεσμικό εποικοδόμημα αποτελούσε εμπόδιο στην κοινωνική εξέλιξη, θα έπρεπε συνεπώς να ανατραπεί…».

Ο συγγραφέας όμως δεν σταμα­τά εδώ. Προσπαθεί να ερμηνεύσει το χαρακτήρα των κοινωνιών του «υπαρκτού σοσιαλισμού». Η κύρια θέση που υποστηρίζει είναι ότι αυ­τές οι κοινωνίες «δεν ήταν σοσιαλι­στικές και δεν έτειναν στον κομ­μουνισμό. Τα μέσα παραγωγής πα­ρέμεναν ουσιαστικά κρατική ιδιο­κτησία. Ο αστικός καταμερισμός εργασίας παρέμενε πάντοτε το κύ­ριο χαρακτηριστικό της οικονο­μίας. Το κράτος, αντί να τείνει προς την αυτοκατάργηση, γινόταν όλο και πιο ισχυρό, αδιαφανές, δε­σποτικό. Οι εισοδηματικές ανισό­τητες αντί να μειώνονται, αυξάνο­νταν. Οι αντιθέσεις πνευματικής και χειρωνακτικής εργασίας, πό­λης και χωριού, δεν έτειναν να εξα­φανιστούν… Οι κοινωνίες σοβιετι­κού τύπου αποκτούσαν όλο και πε­ρισσότερο τα χαρακτηριστικά ι­στορικά ανέκδοτων ταξικών κοι­νωνιών…».

Σύμφωνα λοιπόν με τον Ε. Μπι­τσάκη, «η έννοια κρατικός σοσια­λισμός θα μπορούσε να εκφράσει  τα κύρια χαρακτηριστικά αυτών των κοινωνιών: την ανατροπή της αστικής τάξης, την ύπαρξη στοι­χείων εργατικού κράτους και ταυτόχρονα την επιβολή του κράτους στην κοινωνία και την ανακοπή της πορείας κοινωνικοποίησης των μέ­σων παραγωγής. Προφανώς η έν­νοια κρατικός σοσιαλισμός είναι α­ντιφατική… Είναι αντίφαση αμοι­βαία αποκλειόμενων εννοιών ό­πως: σοσιαλισμός και κρατισμός. Αλλά η αντίφαση στην έννοια εκ­φράζει την κυρίαρχη αντίφαση των κοινωνιών σοβιετικού τύπου…».

Το β΄ μέρος του βιβλίου κατα­πιάνεται με την κατάρρευση του ε­πίσημου κομμουνιστικού κινήμα­τος, στην ελληνική της εκδοχή, δη­λαδή μέσα από την κρίση του ΚΚΕ. Παρότι η ανάλυση επικεντρώνεται στην περίοδο μετά το 1974 (και ι­διαίτερα στα τρία τελευταία χρό­νια), φιλοδοξεί — μέσα και από ι­στορικές αναδρομές — να ερμηνεύ­σει τη συνολική πορεία και το χα­ρακτήρα του ΚΚΕ, τις παλιότερες αντιφάσεις του και τη σημερινή (τε­λική) του κρίση.

Η βασική θέση που υποστηρίζει ο συγγραφέας είναι ότι «οι αιτίες της αντίφασης στην οποία παρα­δέρνει ακόμα το ΚΚΕ πρέπει να α­ναζητηθούν στη φύση της ελληνι­κής κοινωνίας, αλλά και στις διε­θνείς συνθήκες στις οποίες αναπτύ­χθηκε το ΚΚΕ: Στην ελληνική υπα­νάπτυξη και κατά συνέπεια στην ανυπαρξία ισχυρής εργατικής τάξης και παράδοσης εργατικού κινή­ματος, στην έλλειψη θεωρητικής παράδοσης, στους διωγμούς και στις παρανομίες που δεν ευνοούσαν την ανάπτυξη της δημοκρατίας στο κόμμα, αλλά προπαντός στην επι­βολή του σταλινικού μοντέλου από την Τρίτη Διεθνή… Η σχέση πολιτικής και ιδεολογικής υποτέλειας των καθοδηγήσεων του ΚΚΕ προς τη σοβιετική ηγεσία υπήρξε καθορι­στικός παράγοντας για την κατά­πνιξη της δημοκρατίας, την ατρο­φία της θεωρίας και για τους κατά καιρούς συμβιβασμούς του ΚΚΕ με την άρχουσα τάξη…».

Μιλώντας ειδικότερα για την η­γετική ομάδα του ΚΚΕ, ο Ε. Μπιτσάκης υποστηρίζει ότι «βαθμιαία αποκόπηκε από τη βάση του κόμ­ματος και τις μάζες, διαμορφώθηκε σε ιδεολογικά και πρακτικά ομοιο­γενές σώμα…

»Ο δημοκρατικός συγκεντρωτι­σμός, βασική αρχή των λενινιστι­κών κομμάτων, εκφυλίστηκε βαθ­μιαία στην ανεξέλεγκτη εξουσία της εκάστοτε καθοδηγητικής ομά­δας. Το κόμμα, πρωτοπορία της εργατικής τάξης, μεταβαλλόταν ό­λο και περισσότερο σε μηχανισμό. Ο εκφυλισμός της δημοκρατίας και ο εκφυλισμός της θεωρίας ήταν δύο αλληλένδετες και αλληλοτροφοδοτούμενες διαδικασίες…».

Η φυσιολογική κατάληξη της α­νάλυσης του βιβλίου θα ήταν μια α­πόπειρα για προσέγγιση των προ­βλημάτων που πρέπει να αντιμετω­πίσει κάθε προσπάθεια για την ανα­γέννηση του επαναστατικού κινή­ματος. Κάτι τέτοιο άλλωστε ήταν μέσα στις προθέσεις του συγγρα­φέα, που δεν διστάζει, από την αρ­χή ακόμη του βιβλίου, να διακηρύ­ξει ότι «ο κομμουνισμός είναι σήμε­ρα περισσότερο επίκαιρος από πο­τέ, ότι συνιστά όρο για την επιβίω­ση της ανθρωπότητας».

Η έκταση όμως του πρώτου μέ­ρους του βιβλίου δεν του επέτρεψε να προχωρήσει. Στον επίλογο, ο Ε. Μπιτσάκης προαναγγέλλει το δεύ­τερο μέρος που θα έχει τίτλο «Ο ρε­αλισμός της ουτοπίας» και φιλοδο­ξεί να συμβάλει στον προβληματι­σμό για το μέλλον του επαναστατι­κού κινήματος.

Η ευχή μας είναι να κυκλοφορή­σει όσο το δυνατόν συντομότερα…

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: