RSS Feed

«Ο ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ» – ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΤΟΥ Ν.Α.Ρ.

του Μ.Γαλανομάτη – Κάλυμνος

29-07-1990, εφημερίδα ΠΡΙΝ

«Ο ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ» – ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΤΟΥ Ν.Α.Ρ.

ο Λένιν

Με τις παρατηρήσεις μου δεν επι­διώκω να αρνηθώ τη σημασία του κειμέ­νου «Ο σοσιαλισμός στην εποχή μας». Απεναντίας, προσπαθώ να στρέψω την προσοχή των μελετητών του κειμένου σε ορισμένα σημεία, που δεν αντιμετωπίζο­νται κατά τη γνώμη μου από επιστημονι­κή και πολιτική σκοπιά αρκετά ικανο­ποιητικά, ώστε τελικά να υπάρξει ένα κείμενο, που θα δίνει πολιτική τροφή μό­νο στους εκφραστές των συμφερόντων της εργατικής τάξης και της κοινωνικής προόδου.

Τα θέματα στα οποία θέλω ν’ αναφερ­θώ είναι τα εξής:

1) Σχέση παραγωγικών δυνάμεων με το περιεχόμενο και τη μορφή του καπιτα­λιστικού συστήματος.

Με βάση τα όσα αναφέρονται στο κείμε­νο, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι μια μεγάλη ανάπτυξη των παραγωγικών δυ­νάμεων συνεπάγεται μια ορισμένη αλλα­γή στο περιεχόμενο και τη μορφή του κα­πιταλιστικού συστήματος και μια πιο με­γάλη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνά­μεων θα συνεπάγεται μια ακόμα πιο ση­μαντική αλλαγή στο περιεχόμενο και τη μορφή του καπιταλιστικού συστήματος. Πιο συγκεκριμένα: Κάποιες αλλαγές στις παραγωγικές δυνάμεις μετέτρεψαν τον προμονοπωλιακό καπιταλισμό σε μονοπωλιακό. Άρα τώρα, που οι αλλα­γές στις παραγωγικές δυνάμεις είναι με­γαλύτερου βαθμού, πρέπει να έχουμε με­γαλύτερες αλλαγές στο περιεχόμενο και τη μορφή του καπιταλισμού. Σαν αποτέ­λεσμα αυτού του τυπικού συλλογισμού, που δεν έχει καμιά σχέση με τη διαλεκτι­κή, είναι να υπερεκτιμούμε τις σημερινές αλλαγές στο καπιταλιστικό σύστημα.

Οι ορθές απόψεις στο θέμα αυτό είναι οι εξής: Από τη στιγμή που έγινε μια ορισμένη συσσώρευση αλλαγών στις παρα­γωγικές δυνάμεις προκαλείται ένα ορι­σμένο ποιοτικό άλμα στις παραγωγικές σχέσεις, στους διαταξικούς συσχετι­σμούς και τις ενδοταξικές σχέσεις του καπιταλιστικού συστήματος. Αν συμ­βούν διπλής, τριπλής ή πολλαπλής έκτα­σης αλλαγές παραγωγικές δυνάμεις κα­θόλου δεν σημαίνει ότι θα έχουμε διπλής, τριπλής ή πολλαπλής σημασίας αλλαγές στο καπιταλιστικό σύστημα. Δεν υπάρ­χει καμιά ποσοτική αναλογία, γιατί α­κριβώς μιλάμε για ποιοτικές αλλαγές. Πιστεύοντας το αντίθετο θα υποβαθμίζα­με την ποιοτική σχέση σε ποσοτική.

Έτσι λοιπόν, δεχόμαστε ότι τώρα οι αλλαγές στις παραγωγικές δυνάμεις εί­ναι πιο μεγάλες απ’ ότι ήταν στις αρχές του αιώνα μας, που ο προμονοπωλιακός καπιταλισμός γινόταν μονοπωλιακός. Και όμως τότε είχαμε α) μετατροπή των ατομικών επιχειρήσεων σε μετοχικές και μονοπώλια, β) συγχώνευση όλων των μορφών του κεφαλαίου και κυριαρχία του τραπεζικού, γ) ξεχείλισμα του κεφα­λαίου έξω από τα εθνικά σύνορα, δ) ανα­διανομή του κόσμου και γέννεση των ι­μπεριαλιστικών πολέμων, ε) μετατροπή μιας σειράς χωρών σε εκμεταλλεύτριες και μιας σειράς άλλων σε εκμεταλλευό­μενες. Αλλαγές πρωτοφανείς και ιστορι­κής σημασίας.

Αντίθετα τώρα τι έχουμε; α) διεθνείς οικονομικές και πολιτικές ολοκληρώ­σεις, που είναι άμεση συνέπεια του ξεχειλίσματος του κεφαλαίου, που άρχισε με την είσοδο στο μονοπωλιακό καπιταλι­σμό, β) επιβολή των πολυεθνικών εται­ριών πάνω στα εθνικά κράτη και τα πο­λυεθνικά πολιτικά συγκροτήματα, διαδι­κασία, που είναι φυσική συνέχεια του Κ.Μ.Κ. Στον Κ.Μ.Κ., στη σχέση μονοπώλιο-κράτος, το μονοπώλιο έχει θέση κυρίαρχη και το κράτος υποτακτική. Τώρα αυτό επεκτείνεται και έχουμε κυ­ριαρχία των πολυεθνικών πάνω στις εθνι­κές επιχειρήσεις, τα εθνικά κράτη, τα πολυεθνικά κράτη.

Αν το πέρασμα στο μονοπωλιακό κα­πιταλισμό σήμαινε ποιοτικό άλμα στα πλαίσια του καπιταλισμού, τώρα με την κυριαρχία των πολυεθνικών έχουμε ποιο­τικό άλμα στα πλαίσια του μονοπωλιακού καπιταλισμού, δηλ. τότε είχαμε διαφοροποίηση των καπιταλιστικών σχέσεων, τώρα έχουμε διαφοροποίηση των μονοπωλιακών σχέσεων. Άρα έχουμε αλ­λαγή μικρότερης σημασίας.

Συμπέρασμα: Το στοιχείο της ανανέ­ωσης της πολιτικής γραμμής σήμερα δεν μπορεί να συγκριθεί με την κλίμακα της ανανέωσης στις αρχές τον αιώνα μας. Άρα η ποιότητα της λενινιστικής πολιτι­κής παραμένει ισχύουσα στα βασικά της σημεία, όσο παραμένει ο μονοπωλιακός-ιμπεριαλιστικός χαρακτήρας του καπιταλισμού. Ο ιμπεριαλισμός παρα­μένει τελευταίο στάδιο του καπιταλι­σμού και ο λενινισμός, σαν ο μαρξισμός του ιμπεριαλιστικού σταδίου, διατηρεί την ισχύ του. Οι αναγκαίες αναπροσαρ­μογές δεν μειώνουν τη σημασία του λενινισμού, απεναντίας καθιστούν το λενινισμό πιο επίκαιρο και αποτελεσματικό.

2) Το περιεχόμενο της «δημοκρατικής αντικαπιταλιστικής επανάστασης».

Η «δημοκρατική αντικαπιταλιστική επανάσταση» στο κείμενο εκτίθεται σε αντιπαράθεση με την «δημοκρατική ε­ναλλακτική λύση των ανανεωτών του ΚΚΕ. Συγχρόνως όμως η όλη παρουσία­ση του θέματος τείνει να αντιπαραθέσει την «δημοκρατική αντικαπιταλιστική ε­πανάσταση» στην αναγκαιότητα της ά­μεσης σοσιαλιστικοποίησης της χώρας.

Αυθόρμητα μπαίνει το ερώτημα: Γιατί να μην αρχίσει η άμεση σοσιαλιστικοποίηση μετά την «δημοκρατική αντικαπιταλιστική επανάσταση»; θα μπορού­σε κανείς να απαντήσει, ότι δεν μας το επιτρέπει «ο εσωτερικός συσχετισμός ταξικών δυνάμεων. Αυτή η απάντηση ό­μως πρώτον δεν εξηγεί πώς μπορέσαμε να κάνουμε την «δημοκρατική αντικαπι­ταλιστική επανάσταση» με δυσμενή συ­σχετισμό δυνάμεων. Αυτή δεν ξεφεύγει από τη λογική των σταδίων, δηλ. ευνοϊ­κός συσχετισμός για αντικαπιταλιστική επανάσταση και δυσμενής για σοσιαλι­στική και δεύτερον είναι έξω από το πνεύμα του κειμένου. Το πνεύμα του κειμένου είναι, ότι αποφεύγουμε τη σοσιαλιστικοποίηση από το φόβο του καπιταλι­στικού περίγυρου.

Ο φόβος αυτός είναι και λογικός και παράλογος. Λογικός είναι γιατί πράγμα­τι, αν δεν υπάρξει παγκόσμια επαναστα­τική διαδικασία, ο σοσιαλισμός σε μια μόνο χώρα και μάλιστα μικρή δεν μπορεί να σταθεί. Παράλογος είναι γιατί καθυ­στερώντας την σοσιαλιστικοποίηση έ­χουμε να αντιμετωπίσουμε, όχι μόνο τον καπιταλιστικό περίγυρο, αλλά και τον ε­σωτερικό εχθρό, θέμα να εξευμενίσουμε ή να ξεγελάσουμε τον διεθνή καπιταλι­σμό δεν τίθεται. Ο διεθνής καπιταλισμός δεν εχθρεύεται μόνο τις πραγματικά, αλ­λά και τις δυνάμει σοσιαλιστικές χώρες. Πέρα απ’ αυτό, η καθυστέρηση της σοσιαλιστικοποίησης στη χώρα μας καθυ­στερεί και τη συνολική επαναστατική διαδικασία. Άρα καθυστερώντας την σοσιαλιστικοποίηση, την κάνουμε αδύνατη.

Η σωστή θέση είναι, ότι η «δημοκρα­τική αντικαπιταλιστική επανάσταση» θέτει σε κίνηση το θέμα της πολιτικής ε­ξουσίας. Αφού λυθεί το θέμα της πολιτι­κής εξουσίας, η αντικαπιταλιστική επα­νάσταση πρέπει να γίνει σοσιαλιστική.

Η «δημοκρατική αντικαπιταλιστική επανάσταση» μπορεί μόνο να κινήσει το θέμα της πολιτικής εξουσίας, όχι όμως και να το ολοκληρώσει γιατί οι μάζες δεν τρελάθηκαν να παίξουν τα κεφάλια τους για να μετατρέψουν την αστική διαχείριση του καπιταλισμού σε δημοκρατι­κή διαχείριση του.

3) Η ποιότητα του σοσιαλισμού.

Στο κείμενο υπάρχουν απόψεις ταυ­τόσημες με εκείνες των δεξιών καιρο­σκόπων. Αυτές είναι: Η κοινωνικοποίη­ση, που δεν είναι κρατικοποίηση, ο χωρι­σμός κόμματος και κράτους και ο πολυκομματισμός.

Σχετικά με το πρώτο: Και βέβαια θα μπορούσε να υπάρξει κοινωνικοποίηση που δεν είναι κρατικοποίηση, αρκεί να βρισκόταν εκείνος ο θεσμός, που να είχε στην ιδιοκτησία και τη διεύθυνση του ό­λα τα μέσα παραγωγής, όλη την οικονο­μία της χώρας. Στην εποχή μας τέτοιος θεσμός, που να εξασφαλίζει την παλλαϊ­κή ιδιοκτησία και το σχεδιασμό σε πανε­θνική βάση, πέραν του κράτους δεν υ­πάρχει. Επομένως, αν θέλουμε ν’ αποφύ­γουμε την κρατικοποίηση θα πρέπει ή να ρίξουμε χαμηλότερα το βαθμό κοινωνι­κοποίησης και να μιλάμε για συνεταιρι­στική και ομαδική ιδιοκτησία, αλλά τότε δεν εξαλείφεται η εκμετάλλευση και η α­ναρχία παραγωγής. Ή να περιμένουμε την ακρατική, αταξική κοινωνία του κομμουνιστικού μέλλοντος.

Σχετικά με το δεύτερο: Σίγουρα η κα­θοδήγηση του κόμματος πάνω στο κρά­τος μπορεί να στρεβλωθεί. Σίγουρα μπο­ρεί αυτό το κόμμα να χάσει την εργατική του κατεύθυνση. Σ’ αυτή την περίπτωση είμαστε κατά της καθοδήγησης του συ­γκεκριμένου κόμματος πάνω στο κρά­τος. Η προσπάθεια να μετατρέψουμε την άρνηση μιας συγκεκριμένης σχέσης σε άρνηση της σχέσης κόμματος και κρά­τους δεν έχει καμιά λογική βασιμότητα. Πώς αλλιώς μπορεί να εκφραστεί ο ταξι­κός χαρακτήρας του κράτους, παρά μό­νο μέσα από την καθοδήγηση του κόμμα­τος πάνω στο κράτος;

Τον πολυκομματισμό μπορούμε να τον δεχτούμε μόνο στην υποθετική περί­πτωση, όπου γίνεται πέρασμα του καπι­ταλισμού σε σοσιαλισμό, χωρίς ένα κόμ­μα να μπορεί να μονοπωλεί την καθοδή­γηση της εργατικής τάξης και γενικά των προοδευτικών δυνάμεων. Ακόμα κι αν δεχτούμε αυτή την υπόθεση, πάλι είναι προβληματικό κατά πόσο μπορεί να υπάρξει οικοδόμηση σοσιαλισμού με πολ­λά κέντρα καθοδήγησης. Οι εραστές, λοιπόν, του πολυκομματισμού θα πρέπει ν’ αποδείξουν, ότι είναι δυνατό ένα τέ­τοιο πέρασμα, μια τέτοια σοσιαλιστική οικοδόμηση. Μιλώντας για πολυκομματισμό εννοούμε βέβαια μονοταξικό πλουραλισμό, όπου η εργατική τάξη δεν έχει ένα κόμμα, αλλά περισσότερα. Σοσιαλισμός με κόμματα αστικά και οπορτουνιστικά, ούτε βραχύχρονα, ούτε πολύ περισσότερο μακρόχρονα μπορεί να νικήσει και να εδραιωθεί.

4) Παγκόσμια επανάσταση και τροτσκισμός.

Η ανάπτυξη του θέματος σχετικά με την παγκόσμια επαναστατική διαδικα­σία γίνεται με τέτοιο τρόπο, που τείνει να δικαιώσει τη συνεχή επανάσταση του Τρότσκι και να καταδικάσει τον Λένιν και τον Στάλιν, που πίστευαν στη δυνα­τότητα επικράτησης του σοσιαλισμού σε μια μόνο χώρα. Τίποτε πιο λαθεμένο δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Προς αποκα­τάσταση της αλήθειας έχουμε να πούμε τα εξής:

Ο Λένιν και ο Στάλιν ήταν υπέρ της παγκόσμιας επανάστασης, ενώ ο Τρό­τσκι ήταν υπέρ της συνεχούς επανάστα­σης. Η γραμμή του Τρότσκι ήταν γραμμή ηττοπάθειας και αυταπάτης. Η γραμμή του Τρότσκι ήταν γραμμή ηττοπάθειας γιατί ο Τρότσκι δεν πίστευε στις επανα­στατικές δυνατότητες της ρωσικής αγροτιάς, στις δυνατότητες της να αποτε­λέσει σταθερό σύμμαχο του προλεταριά­του και να υπερασπιστεί τη σοσιαλιστική επανάσταση. Ο Τρότσκι θεωρούσε την αγροτιά γενικά και αόριστα μεσοβέζικη και ταλαντευόμενη. Δεν μπορούσε να ξε­χωρίσει την αγροτιά της Δυτικής και Κε­ντρικής Ευρώπης, που πήρε γη από την αστική τάξη και αποτελούσε εφεδρεία της αστικής τάξης, από την αγροτιά της Ρωσίας, που πήρε γη από τους μπολσεβί­κους και αποτελούσε εφεδρεία της εργα­τικής τάξης. Ο Τρότσκι δεν μπορούσε να κατανοήσει ότι επειδή η αγροτιά δεν μπορούσε να καθοδηγήσει την επανά­σταση, δεν σήμαινε, ότι δεν μπορούσε και να την υπερασπιστεί.

Η μια ηττοπάθεια έφερε την άλλη. Σαν αποτέλεσμα αυτής του της αντίληψης, ο Τρότσκι υποτιμούσε την ικανότη­τα του προλεταριάτου να ηγηθεί όλων των εργαζόμενων της Ρωσίας και να σώ­σει την επανάσταση.

Η γραμμή του Τρότσκι ήταν γραμμή αυταπάτης, γιατί αυτός πίστευε στην ι­κανότητα του γερμανικού προλεταριά­του να κάνει επανάσταση. Δεν αντιλή­φθηκε ούτε την προδοσία της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας, ούτε τη διάβρωση που υπέστη το γερμανικό προλεταριάτο από την καθοδήγηση της, ούτε την ικα­νότητα της γερμανικής σοσιαλδημοκρα­τίας να ελέγχει το προλεταριάτο. Το τελι­κό συμπέρασμα του Τρότσκι να καλέσει την επαναστατική Ρωσία να επιτεθεί στη Γερμανία ήταν μια πολιτική αυτοκτονία (ή δολοφονία) της ρωσικής επανάστα­σης. Γιατί; Απλούστατα οι εθνικιστές και αστοποιημένοι Γερμανοί Σοσιαλδημοκράτες θα καλούσαν την εργατική τά­ξη να αμυνθεί και να διώξει τους εισβο­λείς. Το διαβρωμένο γερμανικό προλε­ταριάτο θα υπάκουε και η ρωσική επανά­σταση θα πνιγόταν στο αίμα. Αυτό θα ή­ταν το πρακτικό αποτέλεσμα της συνεχούς, χωρίς ανάπαυλες επανάστα­σης.

Αντίθετα ο Λένιν και ο Στάλιν, πί­στευαν ότι πρέπει πρώτα να εδραιωθεί η επανάσταση στη Ρωσία και κατόπιν να εξαπλωθεί στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο. Η ιστορία τους δικαίωσε: πρώτον, υπήρξε εδραίωση, πράγμα που φάνηκε από τον μαζικό ηρωισμό των πρώτων πεντάχρονων και από την συ­ντριβή της ναζιστικής εισβολής. Δεύτε­ρον, υπήρξε αρκετά μεγάλη εξάπλωση: από τη γραμμή Όντέρ -Νάισε ως τη Σαϊγκόν. Σήμερα ο σοσιαλισμός βρίσκεται σε υποχώρηση. Ο χαρακτηρισμός «κα­τάρρευση» είναι βιαστικός. Γι’ αυτήν την υποχώρηση δε φταίει η απόπειρα εδραίω­σης του σοσιαλισμού σε μία μόνο χώρα, ακόμα κι αν η απόπειρα έμενε απλά από­πειρα (πράγμα που δεν πρόκειται κατά τη γνώμη μου να συμβεί). Φταίει το γεγο­νός ότι σταμάτησε η παγκόσμια επανα­στατική διαδικασία. Ούτε ο Λένιν, ούτε ο Στάλιν θεωρούσαν οριστική και δεδο­μένη την ύπαρξη σοσιαλισμού στη Ρω­σία, μέσα σ’ ένα κόσμο ελεγχόμενο από τους ιμπεριαλιστές. Το κρίμα πέφτει στους ώμους της εργατικής τάξης των μεγάλων ιμπεριαλιστικών χωρών και της προδοτικής σοσιαλδημοκρατίας.

5) Οι τάσεις μέσα στο κόμμα

Το κείμενο αφήνει να εννοηθεί ότι ευ­νοεί την ύπαρξη τάσεων μέσα στο κόμ­μα. Με τη σειρά του ο καθένας μας μπο­ρεί να ευνοήσει τις τάσεις μέσα στις τά­σεις κ.ο.κ. Άρα τελικά το κόμμα ευνοεί την αυτοδιάλυση του, την μετατροπή του σε λέσχη συζητήσεων, όπου οι διανοού­μενοι μας θα επιδεικνύουν τις πνευματι­κές τους ικανότητες.

Το δημοκρατικό συγκεντρωτισμό, α­γαπητοί φίλοι, δεν μπορούμε να τον αναι­ρέσουμε, όσο κι αν μας καίει η φλόγα της ανανέωσης, όσο κι αν θέλουμε και εμείς να καταστρέψουμε κάτι από το λενινι­στικό πρότυπο κόμματος. Ο δημ. συγκε­ντρωτισμός μπορεί να αναμορφωθεί, να εξειδικευτεί στις σημερινές συνθήκες, δεν μπορεί να αναιρεθεί.

Ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός εί­ναι αναγκαία συνθήκη για ένα επαναστα­τικό κόμμα. Ένα κόμμα για να είναι ε­παναστατικό πρέπει εκτός των άλλων να αποδέχεται στο δημ. συγκεντρωτισμό. Ό­σοι βάλλουν ενάντια στο δημ. συγκε­ντρωτισμό απλά είναι αντεπαναστάτες, που θέλουν ένα κόμμα κοινοβουλευτικό, ενταγμένο στο αστικό σύστημα.

Φυσικά ο δημ. συγκεντρωτισμός δεν είναι ικανή συνθήκη. Δεν αρκεί ένα κόμμα να αποδέχεται το δημ. συγκεντρωτι­σμό για να είναι επαναστατικό. Αν για μια σειρά άλλους παράγοντες ένα κόμμα έγινε γραφειοκρατικό-αντεπαναστατικό, τότε και ο δημ. συγκεντρωτισμός στρεβλώνεται και γίνεται όργανο γρα­φειοκρατίας και αντεπανάστασης. Αλλά γι’ αυτό δεν φταίει ο δημ. συγκεντρωτι­σμός.

6) Το ιστορικό στοίχημα

Το κείμενο με τρόπο σαφή αμφισβητεί την ιστορική νομοτέλεια επικράτησης του σοσιαλισμού. Αν σταματούσε εδώ θα λέγαμε ότι εκφράζει κάποιες απόψεις. Α­πό τη στιγμή όμως, που αυτές οι απόψεις προσπαθούν να φορτωθούν στους κλασι­κούς του μαρξισμού το πράγμα γίνεται α­νυπόφορο.

Πρώτον: από πλευράς θεωρίας. Ό­πως στη φύση, έτσι και στην κοινωνία υ­πάρχουν νομοτέλειες. Στη φύση οι νομο­τέλειες είναι τυφλές δηλ. πέρα και πάνω από τα κεφάλια των ανθρώπων, παρά το γεγονός ότι αυτές με την πάροδο του χρό­νου μπορεί να συνειδητοποιηθούν μέσω της επιστήμης και να πάρουν σκόπιμη μορφή, όσο βρίσκονται στη σφαίρα της ανθρώπινης δράσης.

Στην κοινωνία οι νομοτέλειες περνάνε μέσα από τη θέληση των ανθρώπων, παίρνουν συνειδητό και ελεύθερο χαρα­κτήρα, αλλά δεν χάνουν την αναγκαιό­τητα τους.

Η κοινωνική επανάσταση π.χ. είναι ε­λεύθερο γεγονός, γιατί αν θέλουμε την κάνουμε, αν δεν θέλουμε δεν την κάνου­με. Συγχρόνως όμως είναι αναγκαίο γε­γονός, γιατί αργά ή γρήγορα υποχρεωνό­μαστε να το κάνουμε.

Ο υποκειμενικός παράγοντας συνει­δητοποιεί την αντικειμενική πραγματι­κότητα και δρα ενεργά πάνω σ’ αυτήν. Η δράση του όμως αυτή είναι αιτιοκρατούμενη και κατά βάση αναγκαστική και όχι αυθαίρετη. Η δράση του δεν μπο­ρεί γι’ αυτό να ανατρέψει την κοινωνική πραγματικότητα, μπορεί μόνο να αποτε­λέσει τη συνειδητή της πλευρά, που προσδίδει συντονισμό, κατεύθυνση, σκοπιμότητα στην πορεία της πραγματι­κότητας.

Συνεπώς ο σοσιαλισμός θα νικήσει ο­πωσδήποτε και μένει να δούμε πότε και σε ποια έκταση, με ή χωρίς πισωγυρί­σματα, τόσο από πλευράς εκτατικής, ό­σο και ποιοτικής.

Δεύτερον: από πλευράς ιστορικής.

Ο Κ. Μαρξ και ο Β. Λένιν όχι μόνο δεν θεωρούσαν το σοσιαλισμό μια δυνατότη­τα, αλλά όλο τους το έργο είναι αφιερω­μένο στην ιστορική καταδίκη του καπι­ταλισμού και τη νομοτελειακή νίκη του σοσιαλισμού. Μέσα στη νομοτέλεια έβα­ζαν και τη δράση του υποκειμενικού πα­ράγοντα. Ποτέ δεν θεώρησαν τον υποκει­μενικό παράγοντα έξω από τη σφαίρα δρά­σης της αντικειμενικής πραγματικότη­τας. Αν πίστευαν τέτοια πράγματα ο Μαρξ και ο Λένιν δεν θα ήταν υλιστές, αλλά ιδεαλιστές.

Τρίτον: από πλευράς κοινωνιολογι­κής.

Η άρνηση της νομοτελειακής νίκης του σοσιαλισμού, όχι μόνο δεν διεγείρει την υποκειμενική δράση, όπως νομίζουν οι συγγραφείς του κειμένου, αλλ’ αντίθε­τα την παραλύει. Η νομοτελειακή αντίληψη δεν μπορεί να οδηγήσει σε μακα­ριότητα, γιατί όλοι γνωρίζουν, αν όχι θε­ωρητικά, τουλάχιστον πρακτικά, ότι η κοινωνική αναγκαιότητα μόνο μέσα από την ανθρώπινη πράξη μπορεί να εκφραστεί.

Advertisements

About Η Κόκκινη Σημαία

στην υπόθεση του νέου κομμουνιστικού προγράμματος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: